^'^.sS ll ^ WALAFRIDI STRABI HORTULUfSJ. CARMEN AD COD, MS. VETERUMQUE EDITIONU3I FIDEM RECENSITUM , LEC- TIOIVIS VARIETATE NOTISQUE IIVSTRUCTUM. ACCEB UNT ANALECTA AB ANTIQUITATES FLORAE GERMANICAE ET CAPITA ALIQUOT MACRI IVONDUM EDITA. AUCTORE R A. R E U S S AI. D. WIRGEBUR6I. A P U D J. S T A H E L* 18 5 4. WALAFRIDI STRABI HORTULUS. CABIttEN AD COD. MS. VETERUMQUE EDITIOIVmi FIDEM RECEIVSITUM, LECTIONIS VARIETATE NOTISQUE INSTRUCTUM. ACCEDUNT ANALECTA AD AI^iTIQUITATES FLORAE GERMANICAE E T CAPITA ALIQUOT MACIII IVOIVDUIII EDITA. A U C T R E F. A. R E U SS M. D. LI3RARY NEW VORK BOTANK QARDJ^iN WIRCEBURGI. A P U D J. S T A H E I. 18 3 4« PRAEFATIO. VValafridi Sxrabi carmen de Hortuli cultiira iiova liac eclitione prodire, liaud ing^ratum puto iis, qui aeyi medii literas, tcI monachorum de re medica mc- rita accuratius cog^noscere student. Hic enim Hortu- lus, haud iijnobile doctrinae saeculi IX documentum, auctorem arg^uit tam ling-uae latinae peritissimum et in veterum scriptorum operibus versatissimum , quam sa- gacem et assiduum virium herbarum indag-atorem , me- liorisque omnino ing-enii medicum, quam quos e sae- cidorum sequentium scriptis novimus. Quare carmen ilhid, amice tanquam in saeculi barbari tenebris micans sidus, felici fato inter tot scripta temporum recentio- rum tumultu deperdita nobis servatum, dig-num putavi, quod, rarissimis insuper veteribus editionibus, denuo excusum et correctius in lucem prodiret, ut a doctis aeque ac antiquarum literarum studiosis commode legi possit. Textum HortuH recensui ad laudatiores eius libri editiones, Yindobonensem scilicet, IXorinbergensem, Atrocianam alteram, Francofurtensem et nuperrimam Choulantianam , nec non ad Codicem saeculo XV exaratum, quem in Bibhotheca Regia Monacensi, ea, qua solet, humanitate, mecum communicavit Vir doc- tissimus Dr. Smeller, Bibhothecae Custos. Quorum varias lectiones una cum notis selectis Barthi, integris ALtrociaiii meisque adnotationibus et locis paralleh*s, adiecta brevi aiictoris notitia literaria et tribus de Ilortiilo ex editioiic IVoriuberg-ensi excerptis haud ille- pidis Protreplicis editioni huic addidi. Caetcrum doleo, me destitutum fuisse ope Codicum aliorum MSS. quorum princeps forsau in scriniis Bil)liotbccae S. Gallensis latet. In Antic£uitatibus botanlcis primas tantum lineas Florae patriae constituere tentayi, qualis temporibus antiquissimis fucrit, et quomodo labentibus saeculis mutata sit in eam ^ qua nostra aetate gaudemus. Id opus, multa quidem versatum manu, multoque invigila- lum labore, omnibus numeris absolvendo impar: frag^- menta eiusdem aliquot, rel herbariae studiosls forsitan haud Ingrala, hoc loco offeram, qnae, ceu tenuem operis magni orsum, iudices severiores nimium ne carpant, opto rogoquc* Coronidis loco capita aliquot Macri de herbaruni virtutlbus iunxi^ spuria sint an (jenuina, in medium relinquens. Quorum decem priora depinxi ab editione Macri Neapolitana 1477 , decem altera restitui e Co- dice MS. Bibliothecae Guelpherbitanae 5 quae accepta refero Lldovico Choulant, atque idcirco hulc hbro adlunjjenda censui, ut post Iteratas Yiri huius claris- simi in illustrando poeta g^ravissimo curas, carmen Macri integ^rum tandem medicinae veteris studiosis leg^atur. Scribebam Kizing-ae ad Moenum, in vigilla Nativi- talis Domini MDCCCXXXin, Reuss^ AUCTORIS VITA ET SCRIPTA. TT ALAFRiDus ^) Strabus ^) , natus anno DdCCVi ^) teste Canisio , aclolescens scliolas freqiien- tavit monasterii Fuldensis Ordin. S. Benedicti, quod, anno DCCXLIV *) regnantibus Caroloinanno et Pi- pino a S. Bonifacio fundatum, insig-ni per omnem Ger- maniam fama celebrabatur , ubi a Rabano Mauro ^), coenobii eiusdem abbate toto orbe clarissimo, optimas artes scientiasque edoctus est. Annum agens XV carmina 1) Waltfridus apud Anonym. Mellicens. Script. eccles. 44. Galfridus apud Ortclium et Tliilemannum. — 2) Litigant de nominc Auctores. Sunt qui Strabonom vocent , Hermannus scilicet Contractus , Browerus, Barthus , Polyc. Leyserus, Biblioth. max. Patrum, Sprenp;el et Clioulant. Strabus nominatur i» Cod. S. Gallensi ed Edit. Principe , a Trltlie- mio in Cbronico Hirsaug., H. Pantaleone , Martlno Polono Histo- rlco , Goidaslo , Atroclano , aiiisque — A. vitio oculorum cognomen Strabi sortitum esse Walafridum , contendit Biblioth. may. Patr., versum citans e Carmine ad Regem Ludovicum : „Hoc opus exiguum Walafridus pauper bebesque" -— Duos Strabos babent Heppidanus in Annal. et Gold- astus in Alamanu. ,,AIterum, Bedae venerabilis fratrem DCC ex Anglia venisse, alterum monachum fuisse, natione Gallum." Quibus tcrtius insu- per additur a quibusdam , poeta simul et Gcograpbus insijjnis. — 5) Yel BCCCVII. V. Hamberger zuverliissige Nachrichten von den vornehmsten Schrlftstellern etc. o. ^88. Errat Mangetus , Bibliofh. Scrlpt. medic. II. 18, Stra])um MCLXIII vixlsse narrans. — 4) Bruschius, Monaster. Germaniae praecip. Ingolstad. lool f. pag. S6. — t») Browerus, Annal* Fuldens. Antverp, 1612. f. pa|>. 68, 1 componere cocpit de latiJiliiis Ebbonis, Episcopi Rlic- nicnsis. Anno aclatis XXyill Abbatiam adiit S. Gid- lcnscm, apud Ilclvctos longc potentissimam, a S. Gallo Scoto Gcrmanoi iim apostolo anno DCXXX conditam ^). Lbi summa ing^cnii doctrinarumquc subtilitatc niagnam g-loriam adeptus Strabus Cocnol)ii Dccanus crcatus cst circa annum DCCCXXXY. Quo tcmpore Glossam in Bibliam, quac vulgo dicitur Ordinaria, Hortulum, aliaquc multa carmina cxaravit. Anno DCCCXLII ') infula ornatus est a monacliis Abbatiae Aujjiae divi- lis % Obiit XV Calcnd. Au(vxisti DCCCXLIX, ut liabet JNecrolofjium ^) S. Gallcnse. Walafridus, summac pictatis vir, variis scriptis, elcgantissimis ^^) pracsertim carminibus, nomen suum posteris tradidit celebrandum. Quae scrmone pedcstri conq)OSuit , sunt : L Glossa in Bibliam, quac dicitur Ordinaria '\). 2. Commcntarii in Gcncsin, Exodum ct Leviticum. Carmina, quae rccensct Canisius, sunt: L Mimimae monacLi Vita ct Mors. G) J. Launoius fle schol. celebr, Lutet. 1672. 8. pajy. 70. — Bruschius, J. c. pag, 112. — 7) J. lionae Cardinal. opp. Antverp. 1(>9>^. f, in indic. Auctor. — 8) Rciclicnau am Zellcr Sec. — 9) EcIjUart, Coni- inent. dc rcbus Franciac oriental. IL pag. 406. — 10) Polycarpus Lcyscrus, Histor. poet. niediac aetat. Halae 1721. 8. pag-. 253. — C Barthus , Advcrsar. Coniment. L. lY. c. 24. Francofurt. 1648. f. — 3. Burcardus dc linguae latinac iu Germania fatis. Ilanov. 1715. 8. pap;, 92. — II) BrOMCrus 1. c. j>ag. SG. ,,non ullo scriptionis gcncre lae- tior in posterum viclurus , <|uam injyentis operae ex vcterum monumcntis puJdicatac glossac sywtajvuiate ct<*. — Bepcrtus inter alia Strabi Iiuius opuscula libcUus dc arilbmcticis dunensionibus Gerungo abbati inscriptus." 5 2. Hymnus in Natalem S. Mammetis. 5. Yita Beatae Blaitlmiaic. 4. Liber de visionibus Wettini, inscriptus Gri- maldo. 5. Yersus de Festivitatibus anni. 6. Hymnus in Natalem Homini. 7. Ode ad S. Yirg:inem, 8. Versus de Agauensibus Martyribus» 9. Versus de S. Gallo. 10. Yersus in librum I. MaccLabaeorum. 11. Versus de imagine Tetrici. 12. Carmen ad Beg-em Ludovicum. 15. C. ad Lotharium imperatorem. 14. C. ad reg*em Pipinum. 15. C. ad Einhartum Mag-num. 16. C. ad Grimaldum Mag^istrum *^). 17. C. ad Bodonem Biaconum. 18. C. ad Heribaltum Episcopum. 19. C. ad Gotabertum. 20. Carmina minora ad Ebbonem Episcopum Bhe- mensem, Conradum comitem, aUosque. 21. Epigrammata varia, Aenigmata. 22. Epistolae aliquot. 23. Yersio metrica orationis dominicae et psahnorum ahquot. 12) Cmus in fmc de nomiiie suo luditAuctor: „Edidit haec Strabo, parvissima portio fratrum, Au{)ia quos vestris iiisula alit precibus. Stra- I)onem quanquam diceudum rej>ula clamet, Strabum me ipse volo dicere, Strabus ero." — i* /4 Ilortuhis, Monastorii S. Gallensis Abhali Gv\- nialdo '^) inscriptns, versiljus CDXLIV tranqniilam pii monaclii artem mira pin(*:ens suavitate, cloctrinae lidei- qne candidae specimen ejjregium, carminnm, fjnaccnn- qne aevi medii supersunt, long-e praestantissimnm, ver- sibus gTatissimis conditum, liand inferins Hortis Co- lumellae! Satis mirari nequeo, saecnlo illo, quod Baronius ,,ljoni sterilitate ferreum , malique exundantis «Icformitate plumbeum et inopia scriptorum obscurum," vocat, talem poetam nasci potuisse. Tractat Strabus carmine suo medicas lierbarum XXIII, insig^ni ea aetate laude praeditarum virtutes, imitans veterum poetarum nonnunquam Vir(»ilium et Columellam, medicorum vero Q. Serenum Samonicumj plurima vero, sua ipsius experientia probata, adfert ^^). Strabi praeceptorum inter juniorcs medicos men- tionem fecit Floridus Macer in carmine de viribus herbarum v. 900 Edit. Choulant. Recentiorum temporum medicis Hortulns plane ignotus fuisse videtur, si exceperis G. Pictorisiin ^^) Vil- 13) Grimaldiis Abbas, Sfrabo amicus , Hegis Ludoyici Saccllanus, vir doclissimus, mortuus DCCCLXXII. V. Bruchius 1, c. paj>. il5^ 14) R. Sprenjvel, Ccschichte der Arzneihunde. pa(j. 48G. IL — lo) Pantopolion, conlincns oniuium ferme quadrupedum, avium, piscium, radicum , scminuni , nielailorum , naturas , carminc elegiaco , acced. de apibus , de Daemonum 's Athcnae Rauricae, pag. 554. Veuetiis 1547. Fol. In coUectionc medicorum veterum Bomanorum Aldina. Francofurti a. M. 8. sinc anno, apud Chr. Egenolphuni. Adliaeret Eobano Ilesso de ttienda bona valetudine et B. Fierae Caenae. Icon horti in titulo. Francofurti 1564, 1571. 8. apud haeredes Chr. Egenolphi^ una cum Eobano Hesso et B, Fiera. Decst icon. — Ingolstadii 1604. 4. — V. Catalog% libror. Biblioth. Bodleian. Oxon. 1674. f. 182. Lipsiae 1655. 8. jjArs veterum nonnullorum ut et mediae vergentisque aetatis scriptorum fcre mctricorum et medicorum de Re hcrbaria videlicet, auctore Rivino." — Liber rarissimus, exhibens Modcrati Columellae, Nicolai Bartholomaei et W^alafridi nostri carmina. — Lujvduni 1677. Fol. In Bibliotlicca maxima Patrum veterum, Lugduni etc. Tom. XV. pajj. 181. Amstelodami 1715. Foi. In Thesauro moauimcnlorum ecclesiasticorum Henr. Canisii. Tom. II. pag*. 176, 8 Lipsiae 1052. 8. Juncta Diacro, ciira vlri doctissiini L. Choulant. Indicaiitur in notis Syllabis: CSioul. — Editio Choulantiana. Vien. — Editio princeps Vindohonensis. I\or. — Edit. Norimberg. Atr. — Ed. Atrociana 1527. Frc. — Ed. Francofurt. s. a. Mon. — Codex Ms. Monacensis (Cod. lat. 066. 8.) chartaceus, literis minusculis exaratus, additis intcrdum iiotis marjvinalibus. Incipit: „Strabo de cultura ortorum." In fine habet: ^Finls, laus Dco. II. S. i. 1467." I. JOAP^NI STABIO DIVI CAESARIS 3IAXIMILIAI\I CHUONO- GRAPHO F. BEIVEDICTUS CHELIDOx^IUS IIV STRABI [MOIVACHI HORTULUM. JH.ercynia in Fiilda Strabus qiiae legerat olim Sub Rabano florum scmina Musopbilo, Scvit in boc obiter cecinitque cucullifer horto, Grata IVapaearum munera praticolum, Et medicas docuit vires cultumque deccntem Hyblaeae segetis carmine dulcisono. Barbaries Germana sed hunc nej;'lexit agellum^ Atque diu passa est delituisse nimis. Ast ubi de Graiis veniens ad Tibridis oras Ad nostras tandcm docta Mlnerva redit, Frig^idus et Pboebum Rbenus nunc audit et Ister Aemulus Eurotae concrepat Aonidas^ Hortulus hic iterum loufjae post tempora brumae Surjjit odoriferae pulcber bonore comae. Incinctae viden' ut calatbis per jjramina nymphae Alba, suo Stabio grata, ligustra legunt, Inprimisque Aegle sc plura legendo fatigans, Aegle IVarcisso pulclirior atque Rosis^ Lilia pro lauro Tibi , Caesaris optime vates , Colligit et Stabio Delpbica serta plicat. Quem iuvat bortenses igitur decerpere fructus, Huc adcs, en dulccs iste iibellus habet. 10 Lector ibi niiita;; priilcui iniraljcrc Musas^ IVoii rinle nostratcs nnnc rcsonare niclosj Castaliiles(|iic atros non tlcvitarc ciicullos, Nani cellas colit et Dcliirs antra libcns , PjtLiaquc abilebat tcncbris scse ante sacerdos. Quam rcsponsa darct versibns implicita, Quin latitans nebulis et nipibus inter opaca Vatcs fit Moscs devia jyrandiloquus. Non igitur miriim, latcor, si Strabus in umbris Ilausit dona patcr talia Castalidum , Insupcr iutcrprcs vivacis acumine scnsus Utraque qui uovit Liblia perspicuo.^ ARBOGASTUS STIIUB GL AROIVENSIS VIEiVJVAE PALAESTES JOACHIMO SUO VADIAIVO. Abs Te quiim lej^^ercm nuper transmissa, Joacliim, Paestana Strabi culta vircta manu ^ Dijjnus ntcrqiic mibi visus jycstarc coronas , Quas Clarius tribuit vatibus ipse suis, Quasque solent faciles pncris donare Napaeae Contextas violis pupurelsque rosis. Strabus enim , fluido quac scripsit carminc quondani Herbarum cultus rcsque Priape tuas^ Crescit, et innumerum lepido rcs parva nitorc Perpctuumquc decus reptilis arbor babct. Dignus, ApoIIo suis manibus cui tcmpora cingat Lauro , cui Musae serta sacrata ligent. Tu sedenim, longo latuit qui tempore, vatem Dulciloquum caeco carccre destituis, u Quod facis in populum claro procedere vultu, Qui carie obscurus vixerat ante diu. Scilicet in lonjjos si gloria ducitur annos , Priscorum in luccm qui monumenta dabunt^ Te maneant merito iugis pia praemia laudis, Nec rapiant nomen saecla futura Tuum. ni. Non manus excoluit violas Aeglela tantum , IVec fovit virides Hesperetusa comas, Non IIcretHsa quidem tantis dedit usibus artus , Dum legeret cupidis aurea mala volis y Nec qui Phaenicei tenuit palmeta viroris Ilerodes, ruris tantus in arte fuit^ Quantus qui Paesti superat vlridaria Strabus, Quique Oei cultor, cultor et areolae. Auditor quondam Rabani cognomine Mauri^ Coniunxit Musac dogmata sancta suae. Carmlne dulciloquo viret bic quem condidit bortus, Nomen et exspectat saecula multa suum. Si legis, en praesto est quae slt non vilis in berbis Virtus 5 quae morbi quaeque medela g*ravis y Et tenui (ad summum) lector facillque libello Perpetua dignum laude paravit opus. — Vita bominum duratio rosae — IIORTULUS AD GRIMALDUM ABBATEM. I. PRAEFATIO. 1 lurima traiu|ulllae cum sint insigiiia vitac, IVon minimum est, si quis Pacstanae dcditus arti Noverit obsccni curas tractare Priapi. Ruris cnim quaccunque datur possessio, seu sit J> Putris arcnoso qua torpet glarea tractu, Scu pingui molita jyraves uligine foetus, Collihus crcctis alte sita, sive iacenti Planicie f aeilis , clivo seu vallibus liorrcns: Non ncgat inocnuos olcrum projyigncre fructus, 10 Si modo non tua cura j>ravi comprcfsa veterno Multipliccs olitoris opcs contcmnere stultis Ausibus assucscit, callosasque aere diurno V. 2. Pacstl s. Posidoniae, Lucanlae oppidi, roseta celebrata Tir(;iIio, <^icore. IV. 119, ColumcUae, Cult. Ilortor. v. 57. IJis anno il)i iloruissc rosas narrat Scrvius iu Coininesjt ad Virgil. Cf. Yoss, Frlilarunj; der Gcorgica. I\osani s c nip cr 11 o r e n tc m L. Pacsli priuuini cuUam 1'uissc, snnt qui dicant. — 3. Priapus, Lauipsaci ad HcIIesponlum potis- sinmm cullus , furum aviunifjuc maxima formido. V. Horat. Satyr. I, Vlll, 4. Yirfvil. Gcorg. IV. 112. Colum. C. U. 109. Ovid. Fast. I. 4io. — ■4. Cf. Colum. C. II. 6: „Principio sedcm numcroso praebcat Lorto Pin- }7uis agcr cct. — quQCunquc Mon. — i> Glarca iciuna Virg. Gcorg. II 212. — 6. Ulip,o pinjjuis Virp;. Geor^-. II. 184. — 8. „.4n Icjjcndum sit : vallibus hacrcns" ChoiU. — 10 „Giavi torperc Tctcruo"- Virj;. Geor*;. I. 124. — 15 Dctrcctat fuscare maniis et stercora plenis A^itat in arenti disponere pulvere qnalis. ili. Haec non sola mlhi patefeeit opinio iamac Viilp;ai*is 5 quaesita libris nec lectio priscis : Scd labor et stntliiim, qHiJms otia longa dierum Postposui , expertiJin rebus docuere probatis» Bruma senectutis vernacula, totius auni 20 Venter et ampliflui cousum^rix saeva laboris, Veris ubi adventu terrarum pulsa sub imas Delituit latebras, vestigiaque borrida avarae Ver biemis reduci rerum delere pararet Stcmmate, ct anticjuo lanouentia rura nitori 2o Reddere — Ver orbis primum caput et deciis anni — Purior aura dicm cuni iam rescrarc serenum lucipcrct, Zepbyrosque bcrbae floresque sequuti Tenuia porrijjerent radicis acuinina, cocco Tecta diu jjremio canasque exosa pruinas^ 50 Cum silvae foliis, montes quoque gTamine pinguij Prataque conspicuis vernarent lacta virectis: Atriolum , quod pro foribus mibi parva patenti Area vestibulo solis convertit ad orlum, Urticae implerunt campiquc per aequora parvi 15. Stercore, Choiil. — 14. Quallis Nor. Frc. squalis Mon. Quali s. quala sunt corhes Timinel. Virg-. Gcorg. II. 241 , Colura. R. I\. VIII. 3. — 20. Bruma iuers. Horat. Carmin. lY. 7, — 22. Bilituit Mon. Atr. Canis. Delicuit scribeudum , alioquiu immanis fuerit Barbarismus. Barth. 25 Pararit Barth. — 24 Scemate Mon. Nor. — 23 Yirgil. Georg. II. 550. „Vcr illud erat , ver magnus «gehat Orhis et hihernis parcehant flatihus Euri, Cum primae lucem pecudes hausere yirumque Ferrea pro- genics duris caput extulit arvis." Colum. H. C, 209, Plinius Ilist. Nat. XVI. 23. — 27 Zephyroque Canis. — 52 Forihus in parva Mon. — 34 V. Maccr de Urtica : „Fervida non modice vis illi dicitur esse , Unde nec inmerito nomcn sumsisse videtur, Trula cornipcdum si — quando liumore nocetur -40 Collccto — putres imltatur marclda funjyos. Er{>o moras rumpcns Saturni dcnte iacentcs Aj^p;rcdior jjlebas, torpcntlaque arva revulsis Spontc renascentum complexibus urtlcarum Erijjo ct umbricolis babltata cubilia talpls 45DIruo, lumbrlcos revocans in luminis oras. Inde IVoti coquitur flabris solisque calore Arcola ct llgnis, nc diffluat, obsita quadris Altlus a plano modicum resupina lcvatur. Tota minutatim rastrls contunditur uncis , «>0 Et plnjj^uis fcrmenta fimi super insinuantur. Semlnibus quaedam tentamus oluscula, quacdam Stlrplbus antlquls prlscae revocare luvcntae. Dcnlque vcrnali interdum conspcrjvitur imbre Parva scges, tenuesque fovet praeblanda vicissim 55 Luna comas 5 rursus si quando sicca negabant Tempora ruris opcm, culturae impulsus amore — ' Qulppe siti mctuens gTacIles torpesccre fibras — Flumina pura cadis inferre capacibus acri Curavi studio ct propriis infundere palmis 60 Guttatim 5 ne forte vclocior impctus undas Ingercrct nimias ct semina iacta movcret. 58 ^irg. Georjj. I. 9i>. Calpurn. Eclogf. I. 58. — 59 Nocetnr noii est illatinum , iiocere aliffucm dicebat actas cadem. Bartli. — 41 Falx Saturni dens apud Tirp;. Georjj. II. 40G. — latentes Frc. Clioul. — 44 Umbriculis Atroc. Canis. — SO Insinuatui* Atroc. Canis. — Hi Tcmp- tamus Mon. Nor, — S7 Colura. C, H. il2, — u Ncc mora, jjerminiLiis vestitiir tota tenellis Areola et qiiafi(juam illius pars ista sub alto Arescat tecto, phiviarum et muneris expers 65 Squalleat aerii, pars illa perennibus umbris Dcfugiat solem, pars liaec, (piia celsior, igui Siderjs accessum lateris nt?get obice duri: IVon tamen ulla, siLi fuerant quae credita pridem. Spe sine crcmenti pigTO sub ccspite clausit. 70 Quin potius , quae sicca ferc trauslata subactis Suscepit scrobibus, rcdivivo plcna virore Restituit reparaus numcroso semina fruclu, Nuuc opus ingcniisj docili uunc pectore et orc, Nomina (pio possim vires(pie attingerc tanlac 7t> Mcssis, ut ingenti res parvae ornentur bonorc. IL SALVIA, Lilifagus prima praefulget fronte locorunij Dulcis odore, gravis virtute atque utilis baustu, Pluribus baec bominum morbis prodefse rcpertaj, Perpetuo viridi merult gaudere iuventa. 80 Sed tolerat civile malum^ nam saeva parcntem Progenics florum, fuerit ni dcmta , perurit, Et facit antiquos defunoier invida ramos. 64 Munerls aerli i. e roris. — G6 Dlffu^Iat Nor. Frc. Choul. — D. s. paries cui celslor i/;nei Mon. — 67 IVejjat Vien. Nor. Atr. Frc. — 70Feret Yieu. Atr. Frc. iere et IVor. — 75 Vir«j. Aeueid. VI. 261. — 7S ingenii Cboul. — 76 Elelifagus Vien. Elifagus Nor. Lelifagus Mon. Elelis- phaeus Frc. L. prima p. honore locorum Nor. CWuI. Salvia officina- lisL. E /.cAlGCf!(y.XOS Dioscorid. summa ubiqu« al> aevi medli scriptoribus laude effertur Cf. Macer Cap. XXIV edit, Atroc. — Regimen Salernitan. Cap. LX. cdit. Cur. „Cur moriatur Lomo , cui Salna crescil in horto I'^. — 81 VXrg. Georg-. I. 77. - 82. Diffiinsler Mon. — 16 III. R U T A. IIoc ncHius uinbrlfcrlim plufjlt virldlssiina Uutac Sllvula caerulcac, follis (|uac pracdlta parvls 85 Umbcllas iaculata gravcs, splramlua venti Et radlos Phocbl cauJcs transmittlt ad Imos, Altactuquc gravcs leui dlspcrjjlt odorcs. Ilaec cum multiplici vigcat virtutc medelae, Dlcltur occultls apprimc obstare vencnis, 90 Toxlcaque invasis incommoda pcUere fibris. IV. ABUOTAIVUM. ]Vcc minus Abrotani promtum cst mlrarier alte Pubentls frutlccs, et quas insplcat aristas 1 Ilamorum ubertas , tcnues Imitata capllios Ilulus odoratum lento cum vimine crinem 9t> Paconlls carptum prodest miscere medclis. Fcbribus obstat cnim, tclum fugat, adluvat artus Quos incerta prcmlt furtivae inluria Guttae. Praeterca tot babct vires quot fila comarum. V. CUCUUBITA. Haud secus altipetax semente Cucurbita vili 83 Ruta graveolens L. Cf. nUdegardls PLysic. II. 29. Re- gim. Salcrn. Cap. LXI. ,,SaIvia cum Rufa faciunt tihi pocula tuta." — 9i. Abrotoni Canis. Artemisia Abrotanum L. Macer, cap. II Ed. Ckoul „sedat quoque frigora febris — ^^ spinas infixas extrahif' — ^Ai^QOTOvov, dLa xo TiQog oipiv aj^Qov xal anaXov (paivead-ai Scliol. Nicandri. — 9i>. Orid. Metam. XV. ijoS. — 97. Podaj>ram Gutta si[>nificat, ut retinet etiam Gallicismus. Bartli. V. BartLolom. Anglic. proprictat. rerum L. VII. i59. Aegid. Corbol. Compos. Mcdicam. L. IV 195. Du Cange Glossar. II. 7(5i — incerta ; instabilis, vaga — furtiva; subrepens non intellecta. — 98. File Nor. — 99. Cucurbita lage. naria L. ,,Ingcniosum est boc caput , nec a melioribus auctoribus me- lius concinnatum vidctur'' Canis. 17 100 Assiirg;eiis , parmls foliorum suscitat iimbras Ingentes^ crebrisfjiic iacit rctinacula ramis. Ac velut ulmum Iicdera implicuit cum fromlibus aliam;, Iluris abusquc sinu toti sua bracbia circum Laxa (ledit ligno^ ^ummumque sequuta cacumen 105 Corlicis occuluit viridi futamine rugas Aut arbustivum vitis gcnus, arbore cum se Explicuit quavis, ramorumque alta corymbls Vestiit et propria sursum se sponte levavit, Visitur ergo rubens alieua in sede racemus 110 Dependere^ premit tabulata virentia Baccbus , Pampinus et frondes discernit latior altas: Sic mca sic fragili de stirpe Cucurbita surgens Diligit adpositas sua sustentacula furcas, Atque amplexa suas uncis tenet unguibus alnos, 115 IVe vero insano divelli turbinc possit^ Quot gencrat nodos, tot iam retinacula trudit, Et quoniam duplicem producunt singula funcm, Undique fulturam dextra laevaque prebendunt. Et velut in fusum nentes cum pciisa puellae 120 Mollia traiiciunt, spirisque ingentibus omnem Filorum seriem pulcbros mctantur in orbcs: Sic vaga tortilibus stringunt amenta catenls Scalarum teretes involvuntque illico virgas, Viribus et discunt alienis tccta cavarum 102. V. Plinius Hist. ]\af. XVI 34. — 103. Vir^j. Georg-. II 567. 110. tabulatc Nor. Tabulata sunt ordines ramorum in arboribus , ulniis inprimis, prominentium , quos recisis aliis ita in plana tendunt , ut Ser- vius ait , flilatant ac per gradus deflectunt agricolae , ut robustiores pal- mites unum post altcrum ramum attingere iisque sese applicare possint. Cf. Colum. R. R. VI. 11, 12. — 114. Alnus glutinosa L. arbor in Germania ea aetate plurima nascciis. — 119. Virg. Georg. I 590, lY. 548, -«-124 Ediscunt Mon, — 2 18 12i> Ardiia porticnuin vohicrl supcrare initatn. Jain quis ponia queat raniis pcndcntia passim J!Iirari di^ncl qiiae non minns nndiqnc ccrlis Sunt forinata viis , quara si tornatilc lignuin Inspicias nicdio rasiiin qnod Mymplinrc constat. 130 Illa quidcm j>racili primum dcmissac flagdlo Ohlongo tcnuique fcrunt in^;entia collo Corpora , tnin vaslnm laxatur in ilia pondiis , Totuin vcntcr liabct, totuin alvns, ct intus alunt^r Mnlta cavcrnoso sciunctim carccrc jjrana , 155 Qiiac tibi consimilcm possunt promittcrc mcsseni. Ipsos quin etiam tencri sub tcmporc fructus, Ante Lumor quam clausa latens per viscera sero Auctnmni adventu rarescat et arida circum Restiterit cutis, inter opes transire cibornm 140 Saepc videmus ct ardcnti sartaginc pinguem Coinbibere arvinam, et placidnm scfjmcnta saporeni Ebria mnltotics mensis pracstare sccnndis. Si vcro aestivi sinitur spiramina solis Cum jycnitrice pati et matura falce recidi , 14o Idcin factus in assiduos formaricr usus Vasorum potcrit, vasto duin visccra ventre Eg^crimus^ facili rodcntes ilia torno. 123. Meatu Glossa apud Canis. — 129. Mansure Nor. In marjyinc Mon. ,,Mainiur est loruin tornatoribus aj)tuni, quod hic pro ipso fulero ponitur.*' — Myuipliur cst li|riiuni mcdiocris longitutliuis , rotuuduni , quod loro circuinvoliitum fabri circuiuap,unt in operibus tornandis. Calepinus. — i53. V. Columella , R. R. X. 581. — 15G. Ipsis Vien. Choul. ipsa quin Bartb. — 157. Latent Frc. — 159. Plinius Hist. Nat, XIX. S. De Conditura Cucurbitarum vid. Caelius Apicius art. coquinar. III. 4. — 140 Sarta{>o est patclla , in qua caro frigitur Plin, H. N. XYI. 11. — 141. Urinam Frc. Secmcnta Mon. Arvina i. q. adeps. Viru. Aeneid, VII. 627. — 147. Tornus est instrunicntum fabrile, quo Jigua polita redduntur. Virg. Georg. II. 449. — 19 JVonmmqiiam Iiac ingcns sextanns abdltur alvo, Clauditur aut potior mensurae portio plenae, 150 Ampliora quac piceo linitur duni glutine 5 servat Incorrupta diu generosi dona Lyaei. VI. PEPONES. Hoc simul m spatio campi quo ligitur imis llaec tam lacta scgcs, vili quara carminc piuxl , Visitur alterius vitis genus acrc per aequor 13o Serpere pulvereum et fructus nutrirc rotundos Pomorum. Haec spccies terrae supcr arida vn!|];o Terga iaeens crementa capit pulclierrima, donec Solihus aestivis flavos intiucta colores Messoris calatLos matura frujye replerit. 160 Tum videas aliis tcrctem satis csse fij^uram, Undique porro aliis oblongo stemmate ventrem Demissum, nucis aut ovi versatilis instar^ Vel qualis manibus quondam suspcnsa supinis Lucet agens circum lomenti bulla salivam , 163 Ante recens maceratur aquis quam spuma rcfusis, Dum lentescit adbuc digitis luctantibus et se Alternis vicibus studioque fricantibus uno, Inter ntranque manum parvo fit parvus bialu Exitus, buc stricto lenis meat ore Noti vis, ISO. Colum. C. H. 58o. „soLolem dablt illa capacem iVaryciae plcis aul Actaei mellis Hymetti , Aut haLilem lympliis Ixamulam Bac- cboque lageuam." — loo. Lenta Mou. lata Nor. — lo4. Cucumis !»lelo L. — lo7. Tecta Tien. Frc. Clioul. Virj;. Gcorg. I. 97, II. 236. — 160, 161 sic restitui e Cod. Mon. — 163. Lomcntum est smegma Barth. „Sicut inter manus lavandas nonnunquam oritur bulla saponacea, quum lomenti spuma assidue mauibus teritur aqua recenti non affusa" Cboul. — 168, Sit rfor. - 2 * 20 170 Dlslcnditque caviim vilrea snl> imap;iiie poiidns Et ocnlrnni jnedio conlinjjit hbilc Inndo , Un«li«]ne convcniat ca«iori f|no inflcxio tccli. Er.oo clialyhs linins penclrat (Inin viscera pomi^ Elicit Immoris larj»;os cnm semiiic riyos 171) Mnltiplicl: tum dcinde cavum per plurima (crjyus Frusta maiiu sparf»ens lioilornm lactus opimas Dclicias conviva capit, caiidor«[uc saporque Oblcctant fances^ uec diiros illa molarcs Esca stnpere facit, facili scd mansa voratu 180 Vi nalurali frigus pcr visccra mittit. VII. ABSIIXTIIIUM. Proximus Absintlii frntices locus crigit iicris, Herbarum matrem simulantes vimiiie lento. lu foliis color cst alius ramisque odor altcr PuJ^cribus, lonp;c(pie saporis amarior baustus, 185 Fervcntem domuisse sitim, depcllcre febrcs IIoc solet auxilium clara virtule probatnm. Si tibi praeterea caput acri forte dolorc Pulselur subito^ vel si vcrtigo faligct, Huius opem rimarcj co(]ucns froiidentis aiiiaram 190 Absintlii silvam, tum iura lebete capaci EITundc ct capitis pcrfundc cacnmina siimmi. Quo post(|uam ablucris graciles bumore capillosj Devinctas frondes snper imposuisse mcmcnto , Tum mollis fotos constriiijjat fascia crincs, lOi» Et post uoii multas clapsi tem]ioris lioras IIoc iiiter reliquas eius mirabcrc vircs. 170. Bistendlquc Nor. — 172. Camerae q. i. fectae. Noi*. — 17(>„ Friistra Mon. — 178. niolares, scil. cleutcs. Juvenal. Satyr. XIII. 212. — 181. Fruticis TNor. Artemisia Ahsinthium L. — 182. Ucrba- rum mater est Artemisiu vulgaris Cf. Macer Cap. I. 2. — 184, Inde nonien Axplvd-LOV, quasi indelectabilc V, Beliinann. Origln L, L, pag, 180, — 195. Devincas Vicn, — 2^1 VIII. MAnnuBmM: Qiiid rcfcram iiixta positi iiiniiimKjiio potcntis MaiTiibii non vilc jyeniis, Jicei; acrius ora Mordeat ct lonj^^c gustuni disiunpat odore. 200 Dulce cnim olct, non dulcc sapit, sct! pectoris aegros Conprimit angores , tristi dum sumitur haustii, Praccipuc talis calcat si potus ab igni , Et caeuam cyatliis cogatur claudcrc creljris, Si quando infensae quaesita venena novercae 20t> Potibus inmiscent, dapihusve aconita dolosis Tristia confundunt, cxtcmplo sumta saluhris Polio Marruhii suspccta pcricula pressat. IX. FENICULUM. Nce Marathri taceatur honor, quod slipite forti Toliitur et late ramorum hrachia tendit, 210 Dulce satis gustu, dulcem satis addit odorem, Hoc oculis quos umhra premit prodesse loquuntur, Huius item semen faefae cum lacte caj>ellae Ahsumtum ventris fertur mollire tumorem , Cunctautisque moras dissolvere protinus alvi. 215 Praeterea radix Marathri commixta liquori Lenaco tussim percepta repellit anhelam. X. GLADIOJLA. Te nequc transierim latiae cui lihera lingnae 198. Ballota iiinra L. £t Plin. H. N. XX. 22, — 199. Bistln- guat Mon. — 201. Cf. Macer v. 1441. Edit. CiiouJ. — 204. Ovld. xMe- tamorpli. I. 147..— 20o. Ovld. Metam. YII. 419. — 20G. exemplo Nor. — 208. Ancthum Fenlculum L. ,,BIaratliruin Graecus vocat ilJud" Macer Cap. XVII. Edit. Clioul. — 212. Serenus Samonic. de Medic. V. 192. Edit. Ilummelbcrj;. ,,Semina vel Marathrl factae cum lacte capellac Desuper Induccs." — Idem v. 292 ,,laticera Bacchi faetae cum lacte capellae.*^ — 215. Regimen Salernit. Cap. XLIX. Edit. Curion, Celsus de Medic. II. 26. — 217, Gladiolus cdmmunis L. 22 IVouiinc DJjjladii nomeii facundla finxit. Tu miLi purpurei progijjnis floris Lonorcm, 220 Prima acstate jjcrens violae iucunda nig^clJae Muncra, vcl qualis mcnsa sub Apollinis alta Invcstis pucri pro morte recens Ilyacintlius Exiit et rej>is signavit vcrlice nomcn. Isadicis ramcnta tuae siccata flucuti 223 Bikiimus contusa mcro, sacvumquc dolorem Vesicae prcmimus tali non sccius arte. Pignore fullo tuo lini candentia tcxta Efficit ut rig^eant dulcesque imitcntur odores. XI. LIBYSTICUM. Inter odoratam memorarc Libystica silvam 250 Fortia snadet amor parvi dlff^usior borti. Iloc germcn succo quamvis et odorc gemcllis Orbibus officcrc et tcncbras infcrrc putatur, Semlna saepe tamen quaesitis addere curis Parva solent, famamque aliena laudc mcreri. XII. CEREFOLIUM. 23«> Qiiae tot bellorum tot famosissima rcrum Biagnarum monumcnta sacro pia conficls orc^ Exiles Erato non dcdignare meorum Divitias olerum vcrsu perstringcre mecum. 220. Viola odorata L. — 221. V. Tirg. Eclog. III. 106. Ovld. Metamorpli. X. 21o, XIII. 398. „AI AI flos habet inscripfum funestaque litera clucta est.'* — 222. investis i. q. inberbis — Jacinctus Mon. — 223. Et floris s, Mon. — 229. It odernoratam Kor. Lybistica Frc. Ligusticum Levisticum L. V. Macer cap. XXT. Etl. Cboul. „A. Ligurum patria sumscrc Ligustica nomen, Copia quod maior i])i nas- citur illius berbae." — 251. Cf. Macer cap. c. ,,IIanc berbam — oculis Strabus potuqoe et odore nocivam Asserit, antidotis eius tantumniodo semen Misceri iussit." -^ 252. Putetur Nor. — 250. Moulmenta Mon. — 23 InOrinis diyisa licet 3Iacc(lonia raniis 2>i0 Sparjvitiir et crebis ignobile seinen aristis Suffieit, illa tamen toto reparabilis anno Pauperiem largo solalur munere plebis Indiguae, nec non reslring^ere sanguinis undas Corporc diffusas facili solet obvia jjustu. 2AIj Illa quoque 5 infesto venter dum fortc dolore Turhatur, fomcnta super noa inrita ducit, Pulcium siLiract frondcsque papavcris addcns. XIII LILIUM. Lilia quo versu candcntia, carminc quovc Jeiunae macies satis efferat arida Musae! 260 Quorum candor Labet nivei simulaclira nitoris, Dulcis odor silvas imitatur flore Sabacas. Non parius candorc lapis j non nardus odore Lilia nostra prcmit, ncc non, si pcrfidus anguis Ingenitis collecta dolis serit ore venena , Soo Pestifcro caccum per vuluus ad intima mortcni: Corde feram mittcns, pistillo Lilia praestat Commacerare gravi , succosque Iiaurirc Falerno. Si quod contusum est summo liventis in ore Ponatur punctim, tum iam dinosccre vires 2G0 Hlagnificas hniuscc datur medicaminis ultro. Haec etiam luxis prodest contusio membris.. 239. Macedoniea IVor. Scandix CcrcfoHum L. — 2^5. Indijpiae Omnes. „Jndi{>Tiae lcfjcndum pro indignae, nam illud altcrum Lomine Cliristiano indijynum" Barth. — 248. Lilium eandidum L. T. Plinius Illst. Nat. XXL S. - 2S1. Tirg. Georg. IL 117. - 252. Tirg. Gcorg. IIL 54. De Kardo Tid. riin. H. W. XIL 12. — 2i56. Fcpo. Mon. — 239. Puncti Nor. V. Bartholom. Angl. propr. rcr, XVII. 91. 261. Laxis Nor. Choul. 24 XIV. PAPAVER. Et Ccrcale quidciu nii(>'ariim in parlc Papaver Hac mcmorarc placetj, ijuod raptu moesta pucllae Malcr, ut immcnsis optala oblivia mentis 26t> Exucrcnt curis, fertur Latona vorasse. IIoc simul auxilio carbuneulus atcr ab imo Pcctore qui ructus nimium convolvit amaros Oris adusque fores reprimi persacpc vidctur. Iluius ad alta caput gTanorum semine foctuui 270 Protcnto fragilique solct se tollere collo, Inquc modum mali ^ regio cui puuica nomcn ludidit^ unius patulo sub pcllis amictu Grana eelcbrandae virtutis plurima claudit, Deque sono mandentis babet formabile nomen. XV. SCLAREA. 27J llic umbrosa novos intcr Sclarca virores Slipite praevalido adsurg^cns, ramoscjuc comasquc AUius cxtollit, quac quamvis rarius ulli i)uacsita auxilio, medicorum pacne putetur EnTugisse manusj dulci tamcn indita caldae 2G2. ^'n'g'. Gcorp,. I. 212. Papaver somnifcrum L. — 2Co. Ilapta m. pueHa Mon. i-aptae m. puellae Cboul. V. Ovitl. Mctam. V. 471. — 2Gy. Proserpinae mater Ceres falso hic Latona vocatur. Mylhologla, sicut Listoria profana, cum omni aevo metlio antc restauratas scieutias invenlamque artem typograpliicam obscura essct ct dubia , varlis lilnc locus erat Auaclironismis falsisque rerum et nomlnum cxplicationihus, quorum, «t caetera taceam , exemplum exstat in Commentariis ad Boetliii Consolat. Philosopliiae , qui Tbomae Aquinatis nomen prae se ferunt, L. III. Pros. 8. „Alcibiacles fuit niulier pulcbcrrima." — 2G6. V. Seren. Samon. de Medic. 710. Ed. IIumelL. — 271. 3Ialum Gra- nalum. Plin. H. N. XI IT. 29. — 274. Papaver dicitur a papo, sicut cadaver a cado Yosslus. Pnpare cst manducare puerorum Y. Plautus, Epidic. V. 2. G2. Persius, Satyr, III. 17. — 27S. Sclarcga Mon. Sear- lea Nor. Salvia Selarca L. — 279. Caldae scilic. aquae Sic Mar- tial. Epi^>r. I. 12. ,,iam defocisset portantes calda ministros." Dtt C;a-e I. 758. Sercu. Sam. de Med. v. ^54. ~ 25 280 Et vires et odorati fcrmcnta saporis Praestat^ cam iiixta Iiortensis non extima Costl Silva latet, stomachique moras ventremque salubri Provocat auxilio, radicis muncre coctae. XVI. MEIVTHA. Nec milii defuerit vulgaris copia 31entliac 2ijo 3fulfa per et j^enera et specics diversa coloresque Et vires: Iiiiius quoddam genus utile vocem Raucisonam claro rursus redhibere canori Posse putant, eius succos si fauce vorarit Jeiuna, quem crehra prcmcns raucedo fatigat 200 Est aliud praepinp;ue genus huiusce frutecti, Quod iam non parvi diffundit {jerminis umhras^ Celsa Ehuli sed more petens a stipite forti Undique maiores foliorum prorogat alas, Quis odor alter inest pauloque inmitior haustus. 29o Sed si quis vires , species et nomina 3Ienthac Ad plcnum numerare potest^ sciat ille^ necesse est^, Aut quot Erythraeo volitent in gurgite pisces^ Lemnius aut altum quot in aera 31ulclher ire Scintillas vastis videat fornacihus Aetnae. XVII. PULEGIUM. 500 Non patitur cunctas angustia carminis huins Pulei virtutcs celeri comprendcre vcrsu. 281. Praestat tam. Nor. Costus tortensis est Balsaniita vulga- ris. V. Conrad. Gesner. Uort. German, — 284. Mente Nor. Menthae L. species ea aetate cultae erant M. piperita, crispa, silvestris, aquatica — Sercn. Samon. dc Medic. v. 21. — 283. Divisa 3Ion. — 286. Lo- quitur pocta dc Mcntba silvcstri , de qua Hildegardis Physic. 11. 41. ,,Homo qui dumpfct ct pin{>uia viscera liabct , Eacliminzam saepe comedat et durapfo cessabit." — 291. Diffundat Choul. — 292. Samhucus Ebulus L. — 293. Porrigat, Canis. — 293. Si qui, Choul. Virp;. Gcorg-. n. 103. — 297. Mare rubrum. Pnn. H, N. YI, 23, — 298. Mulcifer Nor. — 301. Men tUa Pulegi um L. 26 IIoc apiul Indoriim tanti constare pcritos Fertur, apiid Gallos quantiim valct Imlica nij^ri Conjjcrics pipcris. Quis Jam dubitare sinctur 30c> Ilac licrba plurcs lcniri possc laborcs , Quani prctiis inhiantcr cmit dltissima tantls Gcns chcno([ue auroque fluens ct mlra volentl Quacque fcrcns mundo. O magni laudanda Tonantls Virtus ct ratio , nunis quae muncra tcrris 510 Larga suae non pandit opisr quae rara suL isto Axe vidcrc solcs , aliis in partibus borum Copia tanta lacet, quantam vilissima rcrum EiFiciunt, rursus qwaedam quac spreta videntur Forte tibi, majjno mcrcantur ditia regna, 51«5 Altcra ut altcrius potiatur faenorc tellus , Orbis et in toto per partes una domus sit» Puleium quoque dccoctum curabit amice Et potu ct fotu stomacbum, mibi crcdc, morantcm. Dum canlmus quae ccrta gravi ratione tencmus, 520 Quacdam audita ctiam vero miscere cotburno Fas ususque sinit: ramum coniungito Pulei Aurlculac, ne forte caput turbaverit acstus SoIIs, in acrio si te perflarlt aperto. Quod nlsi mc currens deponere vcla Tballa 523 Cogcrct ac tandcm portus intrare moncrct, Hlnc tibi multlpllccs poteram deccrpcre flores. XVIII. APIUM. Quamvis in nostrls Aplum vilesceret bortls , 503. Inclita nijjri Mon. Cf. Uejyim. Salern. Cap. LXXV. Ed, Cur. — 307. Tirg-. Geor^. II. 117. — 512. villssima tecum Choul. — 317. Sercn. Sanion. de Medic. v. 307. Edit. Ilumelb. „PuIeium quoque de- coctum curabit amice Et potu et fotu Stoniachum conducit Anethum." — 520. Et iam. IVor. — 522. Auricolc Nor. — 524. Yirg. Georjj. IV. 110. — 527. Apium Petrosclinuni L. V. Macer v. 532. Ed. Choul. „Est Apium dictum quod apcx Lanc ferre solebat Victoris, veterum fieret duiu morc triumphus.'* — 27 Et solito id mnlti prodesse sapore notarent, Pliira tanien propriis^ mcdicamina viribus acri 550 Exliibet auxilio , cuius si trita capcssas Semina, torquentes urinae frang^ere tricas Dicitur , ipsum etlam tenero cum gTaraine mansum Concoquit erranfes stomachi penetralibus escas. Corporis bunc regem turbans si nausea vexet , 555 Mox Apium lympha tristique bibatur aceto, Passio tum celeri cedet devicta medelae. XIX. BETONICA. Hontibus et silvis pratis et vallibus imis Betonicae pretiosa licet collectio cunctis Paene locis superet passim, tamen banc quoquc noster 540 Hortus babet cultaque docet mansuescere terra. Haec tantum meruit generali nomine laudis, Ut si quid mea Musa velit supperaddere , tandem Mole operis devicta sni iam sentiat, illa Utilitate minus quicquid deprompserit esse. 545 Hanc viridem si forte tuos coneris in usus Carpere, siccatamve biemi deponere pigrae, Turbida sive tuas oblectant pocula fauces, Seu polius longo tibi defaecata labore Dona placent, huius virtus mirabilis berbae 5«50 Omnia suificiet, quam quosdam pendere tanti 328. solido Nor. putarent Mon. putarunt Nor. — 531. Cf. Plln. Valerlan. de re mcdlca Cap.XX. Celsus de Medlc. II. 31. — 354, Seren. Samon. de Mcdlc. y. 294 Ed. Humelb. „Qui Stomaehum regem totius corporis esse Contendunt, vera niti ratione videntur, Huius enim valldus firmat tenor omnia membra , Et contra eiusdem franguntur cuncta dolore" Cf Aretaeus morb. cbronic. II. 6. Plln. Valcrian. de Re med. XXIII. Regim. Salern. cap. XXI. Ed. Sylv. — 336. Dum Nor. — 558. Yeto- nicae Mon. Vectonicae Nor. Bettonlcae Vlen. V. Anton. Musae de berba Betonica L. Basil. in Coll. Torini 1S2S. Fol. Betonica officinalis L. — 539. Pone Frc. — 5^0. Cf Baptistae Fierae Coena, Cap. iM, (Frcof. 1^71.) — Pliu. H. N. XXV. 8. 2» Novimus ut contra, totiim si iuiuria cor|Mi* Inipclit intcrius ^ niuniri viribus cius Scsc posse rali, solcaut liaurirc dicl)us Conliuuis lioc acre genus mcclicauiinis almi. 5t>5 Praclcrca caput infcsto si vulncre fraclum Tabucrit, tum crcbra prcmcns impoitito sacvac Tc(>mina Bctonicac , Ftatim mirabcrc vircs lilius, in solidum fucrit dum clausa cicatrix. XX, AGRIMOXIA. Ilic qnoquc Sarcocolam campos quac plurima passim 560 Vcstit ct clTactis silvarum invcnta sub umbris Nascitur, ordinibus facilc cst disccrncrc pulcbris Hacc pract6r varinm latae virtutis lionorcm, Trita domat vcntris pracdirum ct pota dolorcm. Si quac forlc cbalybs in[cnsus vulncra mcmbris 5G5 ludidcrit nostris, biiius tcntarc iubcmur Auxilium, partique imponerc tonsa patcnti Gcrmina , maturum nacturi bac artc vigorcm , Si tamcn addatur mordcns cataplasmati acctum. XXI. AMBROSIA. Haud procul Ambrosiam vulj>;o quam diccre mos cst 570 Erigitur, laudata quidcm, scd an isla sit illa , Cuius iu antiquis crcberrima mcntio libris Fit, dubium cst multis. Medici tamen artc suapte 3i5i>. V. Maecr v. 444, Ed. Clioul. „Trltarjue fracturae capitls hacc sola medetur." — 3^9. In inar{>Iue Mon. „Agrimonia qune sarculo coli- tur." Agrimonia Eupatorium L. Cf. Apuleius virtut. licrbar. Cap. XXXI. — 560. Effaetis i. q. sterilihus. V. Tirg. Georg-. I. 81. „effaetos per agros." — 364. Quod si forte Wor. — 36i>. Temptare. Yicn. — 369. Ambrosia s. Albanasia est vel Tanacetum vulgare vet Arteraisia campestris L. Cf. Tiucent. Belvacens. Speeul. X. 34. ,,Ambria vel Ambrosia est vagi nominis et eircum varias berbas fluctuans ' — Plin. Ilist. Nat. XVII. 4. C b c n o p o d i u m B o t r y s interprctatur Dcuis 1. c, — 371, Celcberrima 3Ion. 29 Ilanc «tcunquc coluut^ tanlum vel sanf>;uinis Iianstft Ahsumltj quantum potus injycsscrit alvo. XXII. rVEPETA. 57i> IIcrLarum in numerOj quas Hortulus illc reccntl Scmpcr prole creat , iV^pctae non segnior exit Surculus, urticam foliis simulantibus, alto ' Vcrtice praegratum late largitus odorem. Ilaec variis olim morborum accommotla curis, 580 Non extrcma alias inter deccrnitur licrbas^ lluius cnim succus, roseo commixtus olivo, Eificit ungucntum, laesae quod vulncra carnis Atqiie cicatricum deformia signa novarum Posse abolere aiunt, prisco rcparare nitori ^8t> Et rcvocarc pilos, plagac quos forte recentis Pestis liiulca tulit, sanic taboque pcresos. XXIII. RAPHAXUS. Ilinc Rapbanum radice potens latoque comanini Tcj>mine sublatum extremus facit ordo vidcri, Cuius amara satis quaticntcm viscera tussim 500 Hlansa prcmit radix, Iriti quoque seminis baustus Eiusdem vitio pestis persacpe medelur. XXIV. ROSA. Jam nisi me fcssum via longior indupcdirct, Sciupcus ar([ue novi tcrcretur carminis ordo , Dcbucram viburna Rosae pretiosa metallo o75. Tantuinque Lacc CIiomI. tantumve Atr. -- 374. Abni Nor. — - ^76. Nepite Nor. Nor. Nepeta Catar ia L. — 584. Prisco et Nor. — 586. Perosos Vien. Choul, — 387. Uic. Nor. Raphanus sati- vus L. — 580. Quaeienti Vien. quatienti CUouI. Serenus Samon. dc Meclic. V. 286. „Interduni fauccs tussi quatiuntur atroci — Semina tuuc raphaoi pcrmixto dulcia mclle Sumes." — 592. Lucret. Rer. nat. II, 101, Y. 874. r- 595. Scrupeus. diflicilis. V. Auson. Idyll. XII. praefat, 594, Rosa ccntifola L, BartUolom, Anglic, pvoprict rcr. XVII, 13o, 50 595 Pactoli ct nivcis Arabiim circiimdare gcmmis. Hacc^ qiiia iion Tyrio Gcrmania tingitur ostro, Lata nec ardenti se Gallia murice iactat, Lutca purpurei rcparat crcmenta quotannis Uhcrtim floris, tantum qui protinus omnes 400 Hcrbarum vicisse comas virtutc et odore Dicitur, nt merito florum flos esse fcratur. Inficit bic oleum proprio de nomine dictum, Quod quam sacpe fiat mortalibus utlle curis, Ncc mcminisse potcst bominum nec diccrc quisquam. 'i05 Huic famosa suos obponunt Lilia florcs, Longius borum etiam spirans odor imbuit auras^ Sed si quis nivei candentia germina Iructus Trivcrit, adspcrsi mirabitur illiccl omncm Ncctaris ille fidem ccleri periisse mcatu. 410 Hoc quJa virjyinitas fama subnixa beata Flore nitct, quam si nuUus labor exagitarit Sordis et illiciti non frcgcrit ardor amoris, Fragrat odore suo: porro si gloria pessum Virginitatis eat, factor mutabit odorcm. 415 Haec duo namque probabilium genera inclita floruni Ecclesiae summas signant per saecula palmas, Sanguine Martyrii carpit quae dona Rosarum Liliaque in fidei gestat candore nitcntis. O Mater Virgo, faecundo germine Mater 420 Virgo fide intacta^ sponsi dc nomine sponsa, Sponsa, columba, domus^ rcgina, fidclis amica^ 59o. Pactolus ^QVGOQOOOS Ovi Lilia qai verbis vitaque dicavit amocna , Morte llosas tingcns, paccmque ct proclia meniLris Liquit in orbe suis, virtutem amplcxus utrainquc, Priemiaque amLoLus scrvans aetcrna triumphis. XXV. DEDICATIO, Ilsec TILi scrvitii munuscula vilia parvi 450 StraLo tuus, Grimalde pater doctissime, scrvus Pectore devoto , nullius ponderis offcrt: Ut cum conseptu viridis consedcris Lortl , SuLtcr opacatas frondenti jjcrmlne malos, Persicus inparlLus crincs uLi dividit umLrls, 455 Duin TiLi caiia lc[>;unt tenera lanugine poma Ludentes pueri, schola laetaLunda tuorum, Atque volis ingcntia mala capacILus indunt, Grandia conantcs includcre corpora palmis^ Quo moneare LaLcas nostri, patcr almc, laLorls, 440 Dum relcgis, quse dedo volens, intcrque legcuduni Ut vitiosa scccs, dcposco, placentia firmcs. Tc Deus aetcrna faclat vlrtute vlrenteni InmarcesciLilis palmam contingcre vltse. Hoc Pater, Loe Natus, Loc Splrltus adnuat almus! 424. Antiqua Nor> — 426. TingTicns Nor. — 429. Virgll. Eclog. IV. 18. — 450. Pater sauctlssime. Barth, In niargine habet Nor, ,,Quod. liic Strabonem se nominat, te , lcctor, minime perturbet, cum etiam et alias sacpius, carmiuis commoditate compulsus , cffecerit." — 452. Conseptu Tilis Nor. — 455. Subter opaccatas "Vicu. Supter Nor. Super Choul. — 454, Amygdalus Persica L. — 45o. Lanugiue niala BartU, Vir^jil, Eclog, II, 51. — 445. Comprentlere IXor, JOAIVNIS ATROGIANI ^> SCHOLIA II\ STRABI HORTULUM, Qiiis unqiiam iii re tam Iiumili scripsit carmen clcg-antius atque niagis doetum, Lector optime, quam sit hoc Strabi Galli Poetae et Theologi carmen, qui non minus divinarum literarum peritia, quam humana- rum scientia claruit. Fuit liic Strabus in coenobio Ful- densi monaclms: utinam multos tales liaberemus mona- clios, qui et viventes et mortui prodessent! V, 1. Tranquillae i. e. quietae. insi^j-nia, ornamenta. V. 2. Paestanae arti. Paestum tesle Servio in IV. Geor(y. ^) est oppidum Calabriae, in quo uno anno bis nascitur Rosa. Huius meminit Vir(ji- Hus loco praefato sic: 5,Forsitan et pingues Iiortos quae cura colendi Ornaret, canerem biferique Rosaria Paesti." Hinc Strabus ait Paestanae arti, sicut Ovidius de arte ^) dicens: „Calthaque Paestanas vincat odore Rosas.^** — 1) Joannes Atroclanus luTenill aetate liaec ScLolia conscripslt, etlltionique priori a. 1^27 subiunxit, — 2) v. iiO. — 5) Epistol, qx Ponto U, lY, 28. 5 54 V. 3. Obsceni Priapi. Quid siLi velit quod obsceni (licit, sequentia declarabunt. Hic Priapus fuit de Lampsaco, civitate Hellesponti, "cnitis, innatis. V. 2G5. Haptac. a Plutone re(}C inferorum, qucmllap- tum dcscriJjit Ovidius in Mctamorpbos* ^^) et Sencca *^) de raptu ProscrpinaCi — - puellae, Proserpinae, filiac Cereris. 15. V. 4. — 14. Pallaclius cre Ap;rJcuIt. t. VIII. VII. „mvestes pueros cunihJs ajjitaro'* ctc. — li>. Cf. Lucian. Dialojy. I>eor. XIV. Plinhjs II. IN. XXI. li. — 16. L. VII. 57. — 17. Polyhistor, Cap. XX. Cf. Virjvil. Geor^. T!I. 34. - 18. L. V. 471. — 19. Claudianus? — Vid. IXola atl vcis. 14Gi>, 3B V. 26o. Latona. Filia Coei Titani et mater ApoUinis et Dianae. T. 279. Caldae. Syncope pro callclae. Quidam fa- eiunt differentiam inter caldum et calidum, di- centes, calidum sponte^ nullo extrinsecus ca- lorem sug^gerente , ut ijj^nis et spiritus noster, qui corpus animat. Caldum vero aliunde. V, 28»$. Species diversa. Yersus hypermeter. V. 295. Proro|jat, extendit. V. 297. ErythraeOj rubro. Gurgpite. Tapinosis. V. 298. Lemnius. Yulcanus. Homerus, auctore Servio iji VIII. Aeneid,, ^°) dicit, Tulcanum de aere praecipitatum in terras, quod omne fulmcn in aere cadit. Quod quia crebro in Lemnum in- sulam iacitur , ideo in eam dicitur cecidisse Yul- canus. V, 299. Aetnae, montis Siciliae, de quo Virgilius III. Aeneid. ^^) sic: „Ipse sed borrificis iuxta tonat Aetna ruinis, Interduraque atram prorumpit ad aetliera nubem Turbine fumantem piceo et can- dente favilla, AttoIIitque globos llammarum et sidera lambit." V. 501. Pulei. Synaeresis est^ et sic Pulei fit dis- syllabum. V. 508. O ma|jni. Considera , lcctor, Iiic divinam proyidentiam. 20, V. 4ia — 21. V. S70. 59 V,^ 519. Canimiis, metrice eloquimurj canere enim est poetarum. V. 321. Pulei. Iterum Synaeresis, ita enim Maro in Eclogis; ^~) «Furtumque Prometliei. » V. 524. Thalia, una ex novem Musis. V. 52^. Portus. aLsolvere et finire carmen lioc. V. 545. Mole, difficultate. Vir(jilius: ^s) ^Tantae molis erat." — Y. 564. Si quae. Metonymia. chalybs, g^Iaclius. V. 592. Indupediret. Impediret, sed ratione versus dixit. Sic nuper metri g:ratia coactus sum scri- bere Induperator pro Imperator, "*) pro ima- g^ine imperatoris Turcarum. Epigramma quod scripsimus, sic habet: „IIic est Turcarum faedissimus induperator, Christicolas misere qui ferit ense ferox. Hanc procul a nobis pestem saevique tyranni Romphaeam ^'') princeps arceat omnipotens." V. 593. Pactoli, fluvii Lydiae, a Tmolo Ciliciae monte orientis. Yirgilius X Aeneidos : ^^) „Exer- centque viri Pactolusque irrigat auro^' et Ju- venalis: ^') „Quod Tagus et rutila Pactolus volvit arena" Et apud omnes o producitur. 22. Eclog. VI. 42. — 23. Aeneid. I. 57. — 24. Quod usurpavit iam Lucretias Rcr. natur. IV. 964. Et Palingenius in Zodiaci Virgine: .,Consul et Indupcrator." — 2ij. Khomphaea apud Isidor. Origin. XVIII. VI. est gladius anceps. — 26. V. 142. — 27. Satyr. XIV. 299. 40 Y. 396, Tyrio. Piirpura, qiiae in Plioenicia, ciiiiis Tyrus iirbs est, praeclarissima reperitur. V. 419. O Mater! Mariain Virginem accipe. Y. 450. Strabo tuus. Hic vocat se Strabonem*^ Stra- bus enim boe loco stare non possel. '• 'i .\SICa .., ANALECTA \ A0 ANTIQUITATES FLORAE GERMAIVICAE. I. Gcrmaniae antiqiiissimae Flora Pliniana. II. Plantae acvi medii medicae et mag^icae. III. Caroli Mag-ni Capitulare de villis. IV. Pulvis ad Febres e Cod. MS. saeculi IX. ex- cerptus. V. Plantae S. Hildeijardis. VI. Plantae Alberti Magni, VII. Stirpes Saeculis XV^ XVI in Germaniam ad- latae. GERMANIAE ANTIQUISSIMAE FLORA PHIVIAIVA. Q iiicimque de Germaniae veteris natiira scripsere anctores Romanorum, terram nostram olim asperam fuisse et penitus incultam, ad unum omnes consentiunt. ^) Solum sterile, ') mag^na ex parte silvis invium, ^) paludibus faedum , multis€[ue fluminibus impeditum. Fertilissima loca erant circa silvam Herciniam, ^) laeta pabulis pratisque. ^) Agriculturae Germani antiquitus non studebant^ ^) civitatibus sing^ulis maxima laus erat, quam latissimas eircum se vastatis linibus solitudines 1) Tacitas, German. IT. „QuIs Germaniam pcteret, informem terris, aspcram caelo, tristem cultu adspectuque?" Solinus, Polyhist. c. XXXII. Straho, Geograph. L. VII. i. Seneca, uatural. quacstion. III. 6. IV. i. Diodor. Sicul. Histor. V. 2^. — 2. Pomp. Mela, S. O. III. 3. — 5. Plinius II. N. XVI. I. ,,Silvae totam Germaniam implent, adduntque frigori umbras : altissimae tamen haud procul Cauchis circa duos praeci- pue lacus litora ipsa obtiaciit Quercus, riiaxima aviditate nascendi ; suf- fossaeque fluctibus , aut propulsac flalibus, yaslas complcxu radicum insu- las secum auferunt." — 4. Caesar , Bcll. Gall. VI. 2>l. Plinlus, IV. i4. Mela etSolinus 1. c. — 15. Plinius XVII. 4 nam quid laudatius Germaniae pabulis cet. — 6, Caesar, B. G. VI. 22. — Tacitus , German. XXVI' „iieque enini cum ubcrtate soli labore contenduut , ut pomaria conserant et prata rigeut et hortos sfpiaut." 44 liabcrc. E viema t«in(]em Gallia et Komanoriini acl Khennm Uannliiimique coloniis frngum frumentorum(fue culfura in Germaniam translata cst. ^) Stirpes, quas aetate Plinii , XXIII — LXXIX. p. Clir. n. 5 in patria nostra vel sponte Inascentes vel in agris cultas scimus, ma«'na iam eo tempore tam Florae quam Ajyriculturae incrcmenta indicant. Qua- i"um, quas sparsas in amplissimo suo 3. — Antou , Geschichte tlcr tcutschcu LanclwirthschaCt. I. o. — 8) Virjjil. Geerg. II. 16. Vitruv. Pollion. architect. VII. Sprcnjjel Aiiticjuitat. botanic. Cap, III. Dc Quercubus Vctcrum. — Olaus Majjuus, 4;cnt. septcutrional. histor. L. II. i>. — Schminh ,. de cultu religioso ai-boris Jovis. Lipsiac 1740. 45 sin[]'iilis qiierciiLiis cavatis navigant, qiiaruin qiiaedam ct h'ij>lnla hoinines ferunt." — H. Alnus g^lutinosa L. Mag-na habita in relijjione, Veterum ling-ua dleta EUemiin, Ellern (Ellenblot % Hisl. nat. XYI. 26. Kejssler Antiquitat. septentrional. pag\ 70. — Tor- IpIIus Arnlael de relig-ione etliica Ciinbrorum L 50. HL Betula alba L. Hist. nat. XYL 18. ^Gaudet frigidis BetuIIa. Gallica Laec arbor mirabili candore atque tenuitate, terribilis ma- g^istratuum virgis. Eadem circulis flexibilis, item corbium sportis. Bitumen ex ea Galliae excoquunt. Li eos- dem situs comitatur et Spina (Pruiius spinosa L.?) BLUptiarum facibus auspicatissima.'' IV^ Acer Pseudoplatanus et campestre L. H. N. XIL I. Platanus baec est et iam ad Mo- rinos usque pervecta, ad tributarium etiam pertinens solum, ut gentes vectigal et pro umbra pendant*'' H, N. XVI. l^. 5,Acer album, quod pracipui candoris^ Tocatur Gallicum: alterum g-enus crispo macularum dis- cursu, qui cum excellentior fuit, a similitudine caudae pavonum nomen accepit, in Istria Kbaetiaque praeci- puum." — 5) Isidorus, Origln. XVH. 7. Du Cange Glossar. I, i60. 46 V. Piniis Ijarix L. II. N. XVI. 59, 40. „Tiberiiis Caesar concremato ponte naumachiario , Larices ad restituendum cacdi ex Rliaetia praelinivit. — Amplissima arLorum ad lioc aevi existimatur Romae visa , quam propter miracu- lum Tiberius Caesar ex eodem ponte naumacliiario ex- posuerat advectam cum reliqua materie: duravitcpie ad Neronis principis ampbitbeatrum. Fuit autem trabs e Larice longa pedes CXX. bipedali crassitudine aequalis, Quo intellig^ebatur vix credibilis reliqua altitudo fasti- pium ad cacumen aestimantibus." — VI. Pinus Abies et silvestris L. H. N. XYI. 59. ^Est per g-entium quoque reg^iones in abietibus differentia. Alpibus Apenninoque laudatissimae, in Gallia Jura ac monte Yogeso." Cf. L. XVI. 10. VII. Staphylea pinnata L. Hist. nat. XVI. 16. „Est et trans Alpes arbor simillima aceri albo materia, quae vocatur Staphylo- dendron. Fert siliquas et in iis nucleos sapore nucis avellanae." — Vin. Cytisus Laburnum L. H. N. XVI. 18. „Aquas odit Laburnum. Al- pina haec arbor nec vulg^o nota, dura ac candida ma- terie, cuius florem cubitalem long^itudine apes non at- ting^unt." — 47 IX. Prunus Cerasus et Avium L. Hist. nat. XV. 2^5. ^Cerasos ad urbis annum DCLXXX. L. LucuUus primum yexit e Ponto, annis- que CXX. ti*ans Oceanum in Britanniam usque per- venere. In ripis etiam Rheni sunt. Tertius iis colos e nig-ro ac rubenti viridique similis maturescentibus semper.^' — X. Linum usitatissimum L. Tacitus German. Cap. XYII. „Feminae saepius lineis amictibus utuntur eosque purpura variant ^Plin. H. N. XIX» 5. Linum seritur sabulosis. Vere satum aestate vellitur — Cadurci, Caleti, Ruteni, Biturig-es, ultimique Lominum existimati Morini, imo vero Galliae universae vela texunt. Jam quidem et transrbenani hostes 5 nec pulchriorem aliam vestem eorum feminae novere. In Germania defossi atque sub terra id opus ag^unt.'*' — XL Vicia Faba L. Hist. nat XVIH. 12. „Faba nascitur et sua sponte plerisque in locis, sicut septentrionalis Oceani insulis, quas ob id nostri Fabarias appellant." Cf. L. rV. 13. Inde a promontorio Cimbrorum insulae Ro- manorum armis cogpnitae. Earum nobilissima Bur- chana, Fabaria a nostris dicta, a frug:is similitudine sponte provenientis." — XII. Vitis vinifera L. Hist. natur. XIV. 21. „Vinum circa Alpes lig^neis vasis conditur, quos circulis cin|junt, et hieme g-elida 48 ignlLus rigoreiw arccnt. Miriim tlictu, sed alifjuando vjsum, ruptis vasis stetcre ij-laciatae moles , prodijjii modo, quoniam vini natura non g-clascit alias ad fri- gus stupens tantum" •— Flavius Yopiscus in vita Probi : ,,Gallis omnibus ac Britannis permisit^", ut vites ha- berent, vinumque conficercnt." Cf. Eutrop. Hist. Rom. IX. 11. - XIII. Rumcx aquaticus L» Histor. natur. XXV. IH „In Germanla trans Rlienum castris a Germanico Caesare promotis, ma- ritimo tractu fons erat aquae, dulcis solus, qua pota intra biennium dentes deciderent ^ compag-esque in g:e- nibus solvcrentur. Stomacacen medici vocabant et sce- letyrben ea mala. Reperta auxilio est lierba quae vocatur Britannica, non nervis modo et oris malis sa- lutaris, sed contra anginas quoque et serpentes. Folia habct oblong-a nigra, radicem nlg-ram. Succus eius exprimitur et ex radice. Florem vibones vocant; qui eoUectus priusquam tonitrua audiantur, et devoratus^ securos in totum reddit. Frisii, qua castra erant, nostris demonstravere illam, mirorque nominis causam, nisi forte confines Oceano Britanniye velut propinquae dicavere." — Idem Hist. nat, XXTII. I .^parte alia Britannicam ex Oceani insulis extra terras positis porta- tam esse." — Herbae nomen ab uliginibus brctanicis, 10) clrca annum CCLXXX p. Chr. n. — In Franconia vitcs primum plantatae sunt anno CCCCLVIII, iit habct Zur Wcsten in Dissert. de montibus Franconiae vitiferis, Wirceburgi 1728. 4. m liaucl procul Amisia flumme, Lmg^am inter, Wcddam et Coevordam, derivat J. Lipsius INot. adAmial. Ta- citi L. L 05. De Britannica exstant dissertationes dua; philolog^ico - medica? , quarum altera inscribitnr : „De Brittenburg^o et Britannica herba" excusa Hag^ae Co- mitum 1734. 4, auctore H. Canneg^ieter. Altera est opus A. Munting', „de vera Britannica." Amstelodami 1698. 4. - XIV. Centaurea montana L. Hist. nat. XXV. VL ,,Centaureae folia sunt lata et oblonga , serrato ambitu , densa ab radice, caules tevnum cubitorum, [jeniculati. In Lis capita ceu papaverum. Radix vasta, rubescens, tenera fra- jjilisquc, ad bina cubita, madida succo, amara cum quadam dulcedine. Nascitur in collibus pingiii solo, laudatissima in Alpibus, phirimisque ahis locis. Vis in vulneribus tanta, ut cohaerescere etiam carnes tra- dant, si coquantur simul. In usu radix tantum." — XV. Erythraea Centaurium L. Plin. H. N. XXV. VI. „Est alterum Ccntaurion cog^nomine lepton, minutis foliis, orig^ano simile, an- gTistioribus et longioribus foliis, ang-uloso caule pau- lulum alto fruticanti, flore lychnidis, radice tenui et supervacua, succo etiicax. Hoc centaurion nostri fel terrae vocant propter amaritudinem summam ^ Gaili Exa- con, quoniam omnia mala medicamenta potum e cor- 4 m pore exigat per ahiim." '^) Cf. BillerljecL Flora classica pag-. t>l. XVI. Thymus Serpyllum L. H. N. XVI. 52. ,,Casia serihir etiam in septentrionali plaga — cxtremoque in marij-ine im- perii qua Rhenus alluit, vivit in alveariis apum sata, Color abest ille torritlus sole et ob id simul idem XVn. Valeriana officinalis L, Ilist. nat. XIL 12. XIV. 16. XXI. 20. „Galli- cum nardum cum radice vellitur abhiiturque vino» Cum eo semper herba nascitur quae vocatur Hircidus a g^ra- vitate odoris et similitudine tpiae ma\ime adulteratur — succurrit adversus serpentes duabus drachmis iu vino — E nardo jjalhco et cehico vinum paratur»'^ XVIIL Saliunca — Valeriana forsan Saliunca? — Hist. nat. XXL 7 et 20. „Sahunca fohosa quidem est, sed brevis et quae necti non possit* Ra- dici numeroso cohaeret, herba verius quam flosj densa 11) Aevi niedll scriptorlhus adpellata vulgo FeLrifiigia, JErdgal, Aurhie. Mejjcnberfj, Bueli der Natur , (Augsburg 1478. Fol.) babct : ,,Centaurca, Ertljral, Fieberliraut , ist zweierlei , eine bcisst die bleiuc ErJpal , und bat bleter als die Ravten , die ist gar bitter . und bat eine rot liecht bJumen." V. Ledelii Diss, Centaurium miaus auro tanien ntaius. Frcoft. 1694. 8. 51 veluti manu pressa, breviterque cespes sui g^cneris. Pannonia lianc g^ig^nit et Norici Alpiumquc aprica, ur* bium Eporredia; tantae suavitatis ut metallum esse ca^perit» Vestibus interponi g^ratissimum — Saliuncae radix in vino decocta sistit vomitiones et corroborat stomachum/'' — XIX» Arundo Phra(jmites L* H» IV* XYI» 56. ,,Calamus, ubi limosiore callo in- duruit, sicut in Belg-is, contusa et interiecta navium commissuris ferruminat textus glutine tenacior rimisque explendis fidelior pice* — Nulhis sagittis aptior est ca- lamus , quam in Rheno Bononiensi amne , cui plurima inest meduUa pondusque volucre» Quippe non eadem gratia Belg^icis>" — XX* Conferva fluviatilis, gpelatinosa L«. H» N* XXYII. 8. ^PecuIiaris est alpinis maxime fluminibus Conferva appellata a conferruminando : spon- g-ia aquarum dulcium verius quam muscus aut herba, villosa^ densitatis atque flstulosae» Curatum ex ea scio omnibus fere ossibus confractis prolapsum ex arbore alta piitatorem circundata universo corpori, aquam suam inspergentibus quoties inaresceret, raroque nec nisi delicientem herbam mutationis causa resolventibus , con- valuisse vix credibili celeritate»" 4* 32 XXI, R a p li a n u s s a t i t u s L, Hist* nat* XIX* V* Raplianus fri{>^rc adeo gaudet, ut in Germania infantiuni puerorum mag-nitudinem aicjuet*" XXIL Sium Sisarum L> Hist* nat, XIX* W „Inter medica dicendum Siser, et ipsum Tiberius princcps nobilitayit, fla(j-itans omnibus an- nis a Germania* Gelduba appellatur castclhim llheno im- positum, ubi g*enerositas praecipua* Ex quo apparet frijji- dis locis convenire* Inest lon^itudine nervus, qui decoctis extrahitur amaritudinis tamen magna partc rehcta, quai mulso in cibis temperata etiam in g^ratiam vertituiv Nervus idem et pastinac» dunlaxat anniculae*" XXIIL Daucus Carota L» IL N* XIX. V* „Est et quartum |jenus in eadeni similitudine Pastinacae, quam noslri Galhcam vocant, Graeci Daucon: cuius g^enera etiam quatuor fccere," XXIV* Asparag-us officinalis et silvestris L.. H* X* XXI* 15* Asparajjus galhcus* XIX* 8* ,,Est et aliud g-enus incultius asparago mitius corruda, passim etiam montibus nascens refertis superioris Ger- maniae campis, non infaceto Tiberii Cxesaris dicto, herbam ibi quandam nasci simillimam asparago*" — XXV* Isatis tinctoria L* H* X* XXII* „Simile plantaijini Glastum in Gal- lia vocatur, quo Britannorum coniug^es nurusque toto ^5 eorpore oblita? quihusdam lii sacris et uudae iuceduut, Aetliiopum colorcm imitantes," Ca\sar, dc bello (ial- lico L* T» 14 „Omnes Ycro se Britanni glasto infi- ciunt, quod ca^ruleum eificit colorem, atque Loc bor- ribiliore sunt in pugna adspectu," Cf* H* Crolacbii Gotbanij de Isalidis berbae, quam Guadum vocant, cuitura naratio» Tiguri lt>3t5» 8* Pctri Tictorii var. lcclion. L. XIX. m. XXYI. Yaccinium Myrtillus L» Hist» nat* XVI, 18» ^Yacinia, Italiae in aucupiis sata, GaUiai vcro etiam purpurea, ting-endi causa ad servitiorum vcsles*'' XXVIL Yaccinium Oxycoccos L. H* X. XXIY. 11» „Druidae Samobim berbam no- minavere nasccntem m bumidis, et banc srnistra manu le{»x a iciunis contra morbos suum boumque , nec re- spicere legentem nec abbi quam in canali deponcre, ibique conterere poturis^" Cf* Billerbeck, pagp» lOO^ XXVIIL Saponaria officinalis L. *-) Ex buius pbmtai cineribus paratus cst nobiiis iiie Germanorum sa^po, rutilandis capillis aptus, quem ma- 12) Vinccnt. B.;lvnccns. Spccul. nat. L. X. C. iSS. (Yenct. lS91.f.) „Sti'ucio, cjuam cjuidcm licrbam Lauariam vocant, eo, quod pleriquc lanaui ex co lavcMit , nascitur locis iacultls." — Ortus Sanitalis (lol7 s. 1. f.) Gap. >5Co', (]c licrhJs : „Saponaiia , Boritli , Iicrba fullonum , dc qua pa- Fuuculos faciunt, quas licrbaticos vocant ct siccar.t cos ct pro Sapone utuntur." — J. M. Lanjjii Disscrt. de licrba Boritli. Altorf. 170o. 4. J. F. Cartheuser de Saponariae radicei Frcoft. 1760. 4. M troiia3 Roinanae quoqiie plurinii aeslimavere. Cf, Hist. nat« XXVIIL 12* „Sapo, Gallorum hoc inventum rutilandis eapillis, ex sevo et cinere, optimus fag^ino et caprino, duobus modis, spissus ac liquidus, uterque apud Germanos maiore in usu yiris quam feminis*" Ovid. Amor. I. XIV. 40. Martial Epig^r. Yin. 55. 19. XXIX. Lycopodium Selajjo L. Hist nat. XXIV. 11. „Similis lierbae huic Sa- binae est selag^o appeHata. Legitur sine ferro dextra manu per tunicam, qua sinistra exuitur yehit a furante, candida veste vestito , pureque lotis nudis pedibus, sacro facto prius quam legatur, pane vinoque. Fer- tiir in mappa nova. Ilanc contra onmem perniciem habendam prodidere Druidse Gallorum et contra om- nia oculorum vitia fumum eius prodesse." — XXX. Loranthus europaeus et Viscum albuni L. 11. i>i. XVII. 45. „Xil habent Druidie Visco '') et arbore in qua nascatur, si modo sit Robur, sacra- tius. tlam per se roborum eligunt lucos nec ulla sacra sine ea fronde conliciunt, ut inde appellati quoque interpretatione g-raeca pos^Int Druidic videri. Eninivero quicquid adnascatur illis, e ca^lo missum putant, sig- numque esse electae ab ipso Deo arboris. Est autem id rarum adniodum inveiilu et repertum mag^na reIi(»ione 45) Virgil. Aeneid. VI. 20o. Varro I\. R. III. 8. 36 petitur et ante omnia sexta luna^ quae prlneipia »«en- siuin annorunique Lis facit, et saeculi post tricesinmm anmim quia iam virium abuncle liabcat , nec sit sui dimirlia. Omnia sanantem ^*) appellantes suo vocal)ulo, sarilicio epulisque rite sub arbore pra^paratis, duos admovent candidi coloris tauros, quorum cornua tunc primum vinciantur* Sacerdos candida veste cultus ar- borem scandit, falce aurea demetit, candido id exci- pitur sag-o» Tunc demum victimas immolant, precan- tes ut suuin donum Deus prosperum faciat liis quibus dederit* Faicunditatem eo poto dari cuicunque animali sterili arbitrantur, contraque venena omnia esse reme- dio," ^^) Cf* J* Keyssler Antiquitates septentrionales et celticai* pag"» 504* Cluveri German* antiq. Cap« XXIV. XXXL Taxus baccata L* Ca^sar BelL gallic* VI* oO* „CativuIcus rex Taxo, cuius magna in Gallia Germaniaque copia est, se exa- nimavit." Plin. H. N. XYI. 10. „E Taxo vasa via- toria vinis in Gallia facta mortifera fuisse repertum est." — Cf. Xocca illustr. plant. in Julii Caesaris Conient. Ticin. 1812. XXXIL Buxus sempervirens L. Hist. nat* XVL 16. „Buxi genus Gallicum, quod in metas emittitur amplitutlinemque proceriorem." 14. Guthyl. — io. Cf. J. G. Irlckii Comisicnt. o — Esula laetescit 5 sine lacte Linaria crescit. — Faetct amaristus, rcdolct similis Chamomilla — Iris purpurcum llorcm {jcrit, Ircos album , Gla- diolus croceum. sed spathula faetida nullum — Pimpinella pilos , Saxi- fraga non gerit ullos — Sambucus est Actis ^ sed £)bulus cst Chamaeac- lis ctc. — - S8 Y. C Gesnorl Epistolae. BasiL 13DI. (), — Iluiiis- modi nominu sunl: Horba S. Kunigundis ^), S. Gerardi *), S. Qnirini *),. S. Jaeobi ^), S. Pauli '), Laneea Cliristi ^)^ Oeulus Christi^), Radix S. Spiritus ^») etc» Yel: Herba Sanguisorba ^^), Urinaria '"), Oeularia ^'^) Rheumatiea '% Gratiosa ' '), Potentilla '% Yalen- tina^'), SanieuLi ^^)^ Uleeraria ^^), Centummorbia ^*'), Asperuk "^), Rubia "^^), Per\inca ^^), Herniaria -*), Aquilina -'), Cruciata ^^), Convolvnlus ^-') etc. Sed et ayita? maiorum snperstitioni niultum in- dulsisse cernimus a?tate hac Germania», septentrionalis pra?sertim, incolas, multumf£ue arti magicae philtriscpic o. Eupatorium caniinLIiniin L. — 4. Ac{yopodiuin Podajjrarla L. — y. Tussila{jo Farfara. — G. Senecio Jacobaeus. — 7. Priniula Veris L. (Iierba Paralysis s. arthritica.) — 8. Opliioglossum vuljjatuin. — 9. Myos- otis scorpioides. — 10. Anpelica Arclianp;elica. — 11. Poterium Sang-ui- sorba L. Fitchsius hist. stirp. 505 „iioinen traxit, quod in sistciido san- guine, undecunque emanarit , niira huic adinoduin iusit cfficacia, adeo, ut hiinc ipsuin quasl ahsorhere videatur." — 12. Ononis spinosa. — 15^ Euphrasia officinalis V. Bock 123. — 14. Geraniuin pratcusc. — l^. Gratiola olTicinalis. — 16, 17. Valeriana officinalis. — 18. Saiiicula europaea, — 19. Itallota nijjra. -- 20. Lysiinachia nunimularia , Fuchs, 101. „a chirur{>is. qiii illa quotidie utuntur , a mirifica sua in vulneri- litis nicdcndis lacultate adpellata." — 21. Equisetum arvcuse. — 22. Ru- liia tinctorum, Du Canye II. 70G. ,,Ru[us herba inficieudis ruhro colore vestibus. I\os , quo utuntur Gothi , fit de hcrha , quae vulgo Rufus vo- catur, et crescit iu terra Gothorum." — 25. Viiica maior et niinor. V. Boch 147. — 24. llcrniaria jjlabra (herba millep^rania , cancri). — 2o. Aquilcjjia vu]p;aris. — 26. Genliana cruciata. Fuclis 158. „Dicitur, quod eius radix iu modum crucis transfossa sit." — 27. Convolvulus scpium , AVeden iude. 59 parantlis tribuisse stiitliiim. Nomina qusedam magica ser- \a\it EcWiartus in Comment. Rer. Franc. orient. I. 456 e Glossario Rabani Mauri, scilicet: Wisunt ^**), Peten- stro -^), Feugera ^^) s. Feug^ia, Gauclihyl ^^). — IVotiores aetatis liuius herbae medicai sunt: I. A t r o p a M a n d r a g- o r a L. Vetustissima inAentu ^") Mandragora maxima auc- toritate g-audebat inter mag^icas Germanorum herbas. Formabantur e crassa et carnosa eius radice figura? corpori humano similhmae , Ahuniarum nomine notic ^ qua? cum in sacris Yeterum et histrationibus veneratae, tum quasi praesidium et tutela a morbis adhiljita?, Penatum instar colebantur ^^). Ahnniic istae, in utrius- que sexus figuram efformatae ^^), phirinii interdum vendebantur. Mandrag-ora vero, quum pro(jressu tem- poris muhis yariisque Rhizotomorum insidiis undique e silvarum latebris evulsa et exstirpata esset, — ita qui- dem, ut nostra a^tate vix una reperiatur sponte cres- cens 5 — Alruna3 radicibus Filicis maris , xVrundinis et 28 Tliymus Serpyllum. — 20. Galllum vcrum (stratum lectl B. Ma- riae V.) — 30. Filix mas , cuius radix Manus S. Joannis dicta. Du Canjje II. 470. — 31. Anagallis phaenicca, iu vcstibull liniine susjiensa maleficorum introitum pellere credita. — 32. J]:Ir?M IMavdQCXyOQOV. LXX. D^^tVjn^T Genes. XXX. 14. Celsius Hierohotan. I. 2. Gesenlus T Lexic. L 18i>. M. Llebentanz de Rahelis deliciis Dudaim Exercit. Wittenber{>-. 1C78. 4. — ylvO-QiOTlOf^lOQfpog , Theophrast. Hist. plantar \L 2. IX, 20. Semihomo Columtllac Hort. Cult. v. 10. BaaQag Josephl Bell. iudalc. L. VII. 2o. A. Deusingil de pomis Mandragorae Dissert. Groninfjae 1650. 12. — 33. Roth , de Ima{yun- culis Germanorum majjicis. quas Alrunas vocant. Helmstad. 1737. Reyssler, antiquit. septentrion. pag. 504. Eckhart Comment. rer. Franc. L 407. — 54. Bartholom, Angllc. proprlet. rerum. L. XVU. 103. GO Ilr^oiilii; aJiillerala? sunt. Ci\ Matthiolus iii Coinmcn- laiio ad llioscorid. L. lY c. 71. „Sed profccto va^ niini el raJjulosum est, quod Maudragorae radiccs fc- rant, quaj liumanam ellijjiem repraesentcnt, ut ignarum Aul-jus ct simpliccs mulierculae crcdunt et adrirmant* Quiljus etiam pcrsuasum est, eas effodi Iiaudquaquam posse, nisi cum ma|>no yitae periculo, cane, qui effo- diat, radicibus adiijjato et auribus picc obturatis, iie radicis cramorem audiant cffodicntes, quod audita Aoce pcriclitciilur percantque fossorcs. — Quippe radices illae, quae liumanam formam referunt, quas imposto^ rcs ac nebulones quidam Ycnalcs eircunifcrunt , infae* cuiidas mulicrcs deccpturi, faclitiac sunt ex harundinum, Lryoniae aliarumque j^Iantarum radicibus* Sculpuut enim in his adhuc yiventibus tam virorum, quam mu- licrum formas, inlixis hordci et milii granis iis in locia ubi pilos exoriri volunt, dcinde facta scrobe tanidiu tc- nui sabulo obriumt, quousque grana ifla radiccs emiltant, id quod fiet yiginti ad summum dicrum spalio. Eruunt eas dcmum et adnatas e jj^-ranis radiccs aculissimo cul- tello scindunt, aptantquc ita, ut capillos, barbam et caeteros corporis pilos referant. Romac eunr essem, impostorem quendam vidi circunforaneum , adseren- tim , unam tantum Mandrag-oram interdum divitibus Ycndidisse Tiginti quinque vel trig-inta aureis." — Piura de ^landrag-ora habent Ortus Sanitalis Cap* 276, de herb. — Petrus de Cresccntiis, opus rural. commod. (s. 1. et a f») pag*. 93. Amatus Lusilanus in Dioscorid. Argentor. i^M. 4. j^ag'. 427. — H. Bock 01 Kriinterbuch, ]vag\ 329. Olaus Riulbecl; Disseih -. 320. — 5C. Dorstenll Botanica. FrcJti. ia^O. f. pa^r. o7, Briiuner. deutsclics KrauterlmcU. Frcft. s. a pag. 31. Bock Krautcrb, pag- 239. Otho Brunfcls, herbar. II. 48. — 37. Sachs und Dulk Arzneimlttcllchre , K6nif;sberg 1830. I. 044. — Necs von Esenbeck uud Eberniaicr inedie, pharmac. BotaniU, Diisseldorf. 1830, I. 100. 62 tempore medicmain apiid Lipriiscliiim Lilliuaniae facfi- ta\it, Mattliiolo conslanter adseveravit, multam apud Litliuaniam Acorum nasci , suisque manibus e terra cvulsisse omnibus deprehensis dotibus, quas in Acoro desiderat Dioscorides*" — Boemus Aubanus, mor» gent. L* III. 0. „Russia versus Tanaim et Maeotim calamo aromatico abundat^" — III, Asarum europaeum L* Cuius radix Emeticum media aetate usitatissimum, variis nominibus gaudet apud veteres auctores, ut Ase- ri, Aserinae, Yulg-aginis, balbuj>inis, baccharis, bacca- rae, ^^) nardi silvestris et rusticae, Cf. Fulbertus Car- notens, Epist. 46» — Macer de vir, herbar» Cap. XLYL 5,Est Asarum g^raece Yulgago dicta hitine Hellebo- rique modo vomitu praecordia purg:at*" — IY> Chelidoniae* Canit Macer capite LIL de virib. herbar. (edit* Choul) „Esse Chehdoniae species g-eminae referuntur A medicis; species est maior prima vocata, Altera vero minor^ oculis medicatur utraque" auctorem secutus Dioscoridem, qui Xe^iSovwv /Liiya et fiiy.Q6v habet Mater. med, L. IL cap. 176, 177. Rei 58. Cf. BillerLeclt Floia classlca pag. 116. Tirgil. Eeloj»-. TII. 27. ,,Baccare Ironclcm Cii)j>ite. ne vati noccat mala lln^jua futuro." IJasel- worcz, Haschvort. Ilcrbarius Patavinus 148i5. 4. fol. XV^. J. C. Schef- lev Diss. Crocus sativus et vernus L» Crocus sativus saeculo iam XIT ex Asia minori in Austriam translatus cultus est in agro Yindobonensi» Crocus vernus Germaniae innotuit anno MDLXXIX adL^itus a Stephano ab Hausen cive Xorinberg^ensi , qui eius anni inilio Constantinojjoli rediens in comitatu g-e- nerosi viri ljh*ici de Kuni{rsper{]^ in Moesia superiore sub Relgrado florentem carpserat Martio mense» Cf» J* Hertodt, Crocologia sive curiosa Croci cnucleatio* Jenae 1670» 8» Rozier, cours complet d'ag-riculture* a Paris 178L 4. L 266, - C. Heresbachii R. R. pag*. 252. YI, Ang^elica. Ang-elica Archangelica L, saeculo XIV in 45. Indc natura Cocli donum , quo nomine auctorcs impcriti graccnm Tcr]>um ignorantes , non raro berbam liauc explicant ; falsaqiie ea falsi nomliiis praestantia freti Alcliyinistae ex liac Lerba quintam fieri prae- dicaltant esscntiam , vanis suis iniaginationibus accommodissimam et ad ]>rolli{>cndos ntorlios quoscunquc utiJissimam. — 44, Hildegardis Pbysica II. 1^9. — OtUo Brunfcls. Herbar, II. XI. 6S coenobiorum Lortis vulg-aris^ Radix ocloris cximii) vir- tutisque in Peste^ ut credcbatur^ validissimae , Luic nomcn monstratac ab Ang-clis Lcrbae comparavit. Pul- vis radicis cum Ruta ct Thcriaca sanitatcm restituit iis, qui Peste laborabant. Exterius imposita trita rabiosorum vcnenatorumquc animalium morsus curarc credita, ut liabet 3IattbioIus in Dioscorid. IV. 814. Cf. Bock Krauterbucli pag'. l^G^ Saeculo XVI in Saxoniae ag^ris satam, refcrt idcm Mattliiolus — An- g"elicam silvcstrcm L* spontc nasci in Pommera- nia, auctor est C Gcsnerus in Iiortis Germaniac. VII. S c a b i o s a c L. Scabiosa succisa L. Hcrba pracmorsa, suc- cisa, Jacea nig^ra, morsus diaboli. Brunfels. Herbar. II. pag\ SO, 5,Morsus diaboli dicitur, eo quod prac- morsam inferne radicem gerit, quam a Cacodaemonc fabulantur, extemplo ubi nasci cocperit vcl fodi, prae- cerpi 5 ne in usum vcniat vitac Iiumanac.*'' — Scabiosa arvcnsis et Columbaria L. Hcrba scabiei, psorae, scabiosa, Apostemkraut, dleta, quod eius succus scabicm pellat. Brunfels II. pag:. 2o. Bock I\B. pag". 94. Dc scabiosae virlbus versiculi aliquot leguntur in Mattliaei Silvatici Pandectis medi- cinae (Lugduni 1478 fol.) Cap. 651., in Ilcrbario Mo- guntiac impresso (1484. 4.) fol. 159. et inde in Her- bar Patav. fol. 159. „Dicitur, quod S. IJrbanus Pon- tifex Maximus ad pctitionem cuiusdam sorons suac anlielantis super hcrbae huius virtutes, quoniam ipse m ulebatur continue, misit sibi super pelitione infra serip- tos versus ; Urbanus pro se nescit pretium Seabiosae, IVam purg-at pectus quod conprimit aeg-ra seneehis, Lenit pubnonem, purg-at laterum regionem, Apostema frang^it, si loeum bibita tangit Tribus uncta foris Antbracem bberat horis**' **^). Vin. C a r 1 i n a a c a u i i s L*. ^arolo Mag-no, ut fert fama, ab Ang-elo mon- strata praestantissimum remeJium ad Pestem , indeque Carobna adpellata. Y. Caesalpinus de plantis L, XIU. 38. — IX. Glycyrrhiza glabra et echiiiata L. Culturam Liquiritiae saeculi primum XI. initio in agTO Bamberg^ensi instituit S. Cunigundis impera- trix. Cf. Yaler. Cordus hist. plant. iL i6G, L. Fuchsius Histor stirp. LXX, Boemus Auban. mor. (yent. L. III. Xy, „Glycerhysa radix mellea in agro Babenberg^ensi tanta copia effoditur, ut ingentes currus ea onerari videas.'' — X, G i t h. Quo nomine in veteribus libris habentur phuitae duae inter segetes nascentes, Agrostemma sciHcet -^^. Eosdcm vcrsus refert Musa Br:isaA'olus in cxainine simplicium lucclicamentorum, (Lugduui 1S57. 8.) et in cditione Scholae Salernitunae (Parisiis i625. 8.) exponit U. Moreau. 67 Githag-o L. et IVIg*elIa arvensis L, — Prior et Zizania, Ag^ricolatum , Brodwurtz, Feldkumel, vocatur. Cf. H. Braunsclmeiu, Destillirbucli (Frcft. 1^35. 4.) pa|j. 100. — L. OrtoUf von Bayrlandt Artzneipucli, Nurnberg- 1477. fol. Cap. 116. Fuchsius, hist. stirp. 44. — Altera Melanthium, Nig^elkstrum dicitur. — Utraque patriae nostrae antiquitus ignota et primae demum ag*ronim culturae aetate inter frinnentorum se- mina aliunde esse advecta videtur. — XL Hypericum perforatum L. Hypericum, quasi g)vrov vjieQ alxovagf Dioscorid. L. HI. 146., perforata, fug^a daemonum, herba S. Joannis *^) , Bock KB. 50. mag-nae auctoritatis erat in re mag^ica, et una cum Eryng-io campestri, et Stachyde recta L. ad famosa illa Veterum Pliiltra adhibebatur. Cf. G. a Beies iucundarum qnaestion. eampus Elysius, quaest. XXIX et XCVIl, E. Gocke- lius, Polyhistor. mag^. med. curios. — Sim. Maiolus colloquior. H. 21^, XII. Ag-rimonia Eupatorium L. Ag-rimonia, Denicleta, Ferraria minor, ob insig:- nes in variis morborum generibus virtutes vocata est Heil aller Welt. Bock KB. 190. 46. Theophr. Paracelsus iii vlrtut. herbar. "V. (opp. edid. HuseruH Argentor. 1603. f. I. 1058.) 68 XIII. Botrychiiim Lunaria. Liinaria , sicut D r o s c r a II o s s o 1 i s L. ^") exiniiae \ irtutis esse crcdita cst ab Alcliyniislis. Cf. L. Fuclis. List. stirp. 182. Walburgiskraut. — 47j C Gesneri , iJ7. Varictatcs Brassicae- olcraceac. — i>8. Allium. niarjyaritanum. Y. Collumclla XII. X. — »>9. Allium tcnuissimum. — 60. Allium Porrum — 61. Raphanus sativus. — 62. Allium Ascalonicum. — 63. Allium Ccpa. — 64. Alliuui sativum. — 6«>. Warentiam , Rothc (Rubia tincto- rum) Anton. — 66. Cf. Du Cangc I. 928, Cardo s. Carduus s. cardui strobllus , cjuo lanae carminantur. V. Capitul. dc villis §. Ao ,,Dent pcctines , cai-doncs, Sapones." — An Cinara Scolymus L ? Gesner. Hort. German. — 67, Vicia Faha var. Saubohncn, Anton. Cf. Kolb, Broma- tologie. Iladamai' 1629. paj;; 195. — 68. Pisum satlviinij vai'. Gesner. hort. Gcrm. Mohrenerbsc. V. Dierbach paj;-. 42. — 69. Coriandrum sati- vum. — 70. Scandix Caercfoliuni. — 71. Euphorbia Lathyris. Scmina Cataputiae minoris . cmcticum co temporc vul}j,are. — 72. Salvia Sclarca. — 75. Sempervivum tectoruui. — 74. Cf. Sicklcr*s Gcschichte dcr Obstliul- tiii". Franlifurt 1802. WaIIroth's Gcschichte des Obstcs der Altcn. — 7i>. Prunus domestica , varict. v. (>•. Pruncllac, Poma damasccna. — 76» ^''arJius domcstica, Suelebom in Codd. — 77. Mespilus germanica, Meltz- boum. — 78. Pirus conmiunis V. Gcsncr. Hort. German. — 79. Casta- nca sativa Dn CaUjje I. 965. — 80. Amyp,dalus pcrsica. — 81. Pirus Cydonia. — 82. Corylus AvcIIana Du Caugc I. 428. — 83. Amygdalus canimunis. — 84. Morus nigra. 72 Lauros «», Pinos «o, Ficus *% IVucarios ^^, Ceresarios ^* diversi generig. Malorum nomina ®^: Gormaring^a, Geroltlin(ja, Creyedella, Spirauca dulcia, acriora »*, omnia serva- toria et subito commessura ^", primitiva, peraricus ser- vatoria (terlium et quartum g-enus) dulciora et cocciora et serotina. 88. Prunus Laurocerasus et Lattrus nobllis. — 86. Pinus sp.? — 87. Ficus Carico. — 88. Ju{»lans rcgia. — 89. Prumis Cerasus. — DO. Pirus Malus. — 91. Acriorcs Eckhart 1. c. Idcm dulciores et cocciorcs. — 92. Commisura vel comcsura? — *■ PULVIS conlra omnes Febres et contra omnia vc- nena et omnium Serpentium morsus ct contra omnes ang-ustias cordis et corporis *). Recipit Laec ex Radicibus Diptamni ^ partes duas^ et ex Speciebus Herbisque subscriptis tertia pars flat: Salvia manip. II. Mentastro - man. I. Lavindulae ^ man. II. Appio * sem. Drachm. II. Faeni- culo sem. draclun. IL Nepeta man. * I. Pipinella ^ man. II. Tormentilla ' man. L Acero man. ^ I. Aneti ^ scminis dr. I. Gamendrea ^° man. I. Ruta unc. I Centauria man. I. Camipiteus ^^ man. I. Centonodia man ^^ I. Frassofolia ^^ man. I. Origano ** man. I. * E Coa. MS. BibllotL. Ecclesiae Catbearalis Wircel>iirfti, Sacculo IX exarato exccrpsit Eckhart, Comment. Rcr. Franc. oricnt, II, 980« V. Sprcngcl, Geschiclite dcr Botanik I. 197. 1. Superadtlita liuic rerbo erat vox theotisca TuIzAvurz. — 2. Addlt Cod. Kosscs minza. — 5. Lavandula Spica L. — 4. Apium {jraveolons. Brach- mae signum in Cod. est k ' — »>. \niizminza add. Cod. — 6. Pimpinclla saxifraga L. — 7. Turnella in Cod. — 8. Gundcrcha , Cod. Glcehoma hederacea L. -^ 9. Tillisamo Cod. — 10. Veronica Chamaedi-ys, Ga- inandrea, Quercula in Codd. al. V. L. Fuchs. Ilist. plant. Cap. 535. ,,Dicltur, quod folia quercus habeat, et hulus rcspcctu quasi humi repat." — 11. Vcronica Chamacpitys. V. Brunfels. Hcrbar. III. 56. — 12. Dnctrct in Cod. Polygonum aviculare. In Codd. Centumnodia, Proscr- pinaca, Wegctrcde. V. Scrcnus Samon. Medic. v. IG. „Quae scptenis censentur grainina nodis." — 15. Erdbraina Cod. Rubus caesius Sprcngel- - 14. Tosta Cod. Orijjanum vulgare. 74 Cauli seiii. '* dr. I. Solsequia *^ nian. I. I\a *' nian. I. Bisling*ua ^^ man, I. Petioselini sein. df. I. Planl.i- gine ^^ man. L Aitiolidus "° cli% I. Sparg^a nian. "\ Quin- quefolia ^" man. I. Saxifrafj-ac ^^ sem. dr. I. Yineatos- sica ^* man* I. Hyssopi sem. dr. I. Tanaceto '^ man. I. Benedicta ^e man. I . Agrimonia "^ man. I. Menta nig-ra ~^ man. I. Canape ^^ sem. dr., I. Basilisea ^^ man. L Alleluia ^^ man. I. Cerofolio sem. ^" dr. I. Savina ^^ man. I. Satureia ^* man. I. Al)sintIiio ^^ man I. Artemisia ^^ man. I. Millefolio ^^ man. I. Febre- fugia ^^ man. I. Nimphaea ^^ man. I. Puleium man. I^ De Pigmentis vero Zaduar dr. IV. Cinna- mum dr. I. Gingibcr dr. I. Costo dr. I. Reopon- tico dr. I. Pipere dr. I. Gentiana dr. I. Gariofi- lae dr. I. Fac pulverem suLtilissimum ^ dabis bibere ad om- nes neccessitates cum vino calido vel aqiia calida, lli. Cliolsamo Cod. Semeii Brasslcac. — 16. Sunne-^virpila Cod. — 17. Aiu|ja Iva Sprenjjel ? — 18. Ruscus I1jpo(;!ossum Sprcng.? V. rianlienau Flora Franc. pajj. 274. — 19. Weycrieh. — *20. ChrauwAvito. Cod. Juniperus commuuis. — 21, Sparjjanium ramosum Spreng;. Aspa- rajjus? — 22. Potentrlla reptans. — 2o. Aspicnium Triehonianes s. Ruta muraria, Slcinpreha in Cotl, — 24. Cynanchum Vincetoxicum. — 2i>. Reincfano Cod. — 26. Geum urbanum , Gariofila et Sanauiunda apud Alhertum Magnum in 3Iirah. Plantar. — 27. Denicleta Cod. Ferrari.t minor apud Tinccnt. Belovac. — 28. Gartminza Cod. 3Icnthae species ? — 29. Hanofsamo Cod. Cannabis L. — 50. Madalger C. Ocimum Basili- cum Spreup. — 51. Oxalis acetosella L. — 52. liervola God. — 55. jHuiperus Sahina. Stuina Cad. — 54. Cuenela Cod. — 5o. Wcrimuota Cod. — 56. pipoz Cod. — 57. Gareva. — 5D. Frythraea Ccntauriuiu s, Menyanthes triloliata. — 59. Wazarwurz Cod. — 75 qiiantum cum tribus digitis capere potest, mustiim, tillessamo, dosto, fa^niculi sem. antron *^, betenia *% mago ^*^, polei, apii semen, petroselini, cumin, cinna- momum, ging-iber, g-alang-an^ fig^a *^. Infusio capitis mirra^ savina, marrubium, liuos« wurz ***, apium, faenicuhim, thus masculinum, hala- salz, erdebuh *\ 40, An antorn, marruhluni? — 41» Betonica offtcrnalis. — 42. Va- paveris somiiifcri senicn. Magen, Codion , Mabnchraut in Cotld. — 45. An Ficus ? — 44. Sempervivum tectorum s. Scdum acrc. — 4t>. Ilcdcra tcrrestris Auctor. Gleclioma hederacea L. — PHYSICA S. HILDEGAUDIS, Cocnobii Monialium S. Bcnedicti in nionte S. Roberli prope Bing^am ad Rlicniun Al)])atissae , natae anno ^lXCyill, mortuae d. XTII. Scptcmbris MCXXC. Cf. Halleri BibJiotii. botan. pag. 21 5. §1 165. - K. Spren(>crs Geschiclite der Botanik I. 200. Poly- carp. Lcyseri histor* poet. incdii acyi pag\ 457. — C. F. Harlcss, die Verdicnste dcr Frauen um Natur- "ivisscnscliaft und Hcilhundc. Gottingcn 1850. pa(y. 158. Dabl, die b. Hildcg^ardis , ciiic Listor. Abbandlun(»v Mainz 1852. — Editioncs sunt: Argcntorati lr^55. foU cur. J. Scliott. ibid. 1544. fol. Coloniae 1.^06. 4. Liber II. 1. Triticum. 2. Siligo. 3. Avena. 4. Ordcum. 5. Spclta. 6. Pisa. 7. Faba. 8. Lens. 9. YichI)ona. 10. Cicer. 11. Viscla. 12. Wichim. 15. Milium. 14. Venich. Ii5. Scmcn lini. 16. Canabus. 17. Ga- langa. 18. Zytvar. 19. Zinzibcr. 20. Ciminum.^ 21. Piretrum. 22. Lic£uiiitia. 25. Cubcbac. 24. Ga- 2. Sccale ccrc^le L. ^ 4. IlorJeum vulgarc. — 3. Tiiticum SpcUa. — 0. Pisura satirum. — 0. Lupiuus albus. — 11. Phascoli specics. — 12. Vicia sativa. -^ lo. Paiiicum miliaccum. — 14. Pauici spcc. — IG. Caunabis sativa. — 21. Authcmis Pyrethrmn. 77 riofylus. 2o. Christiana. 26. Peffertnicli. 27. Aci- tula. 28. Salvia. 29. Ruta. 30, Hysopus. 51. Fac- iiiculum. 52. Anetuni. 55. Petroselinum, 54. Apiuni. 5^. Gerifolium^ 56. Levisticum. 57. Punga- 58. IVas- turtiiim. 59. Brunnecrassa. AO, Portukca. 41. Bach- minza, alia menta, iiiinor menta, romische Menta+ 42. Balsamita. 45. Allium. 44. Aschalonia. 4o. Por- rum. 46. Cepe. 47. Porrum concavum. 48. Cau- iis. 49. Weg-g-ras, Sureg^rass, RaemesgTas. «50. Stut- ^Tas. *51. Stur. 52. Cucurbita. «55. Pepones. 54. Rapa. 55. Radix. 56. Rhaphanus, 57. Lactuca* 58. Lactuca ag^restis. 59. Gerla. 60. Lactuca sil- vestris. 61. Herba Senef. 62. Grana Sinapis; 65^ Pastinaca. 64. Enula. 65. Poleium. 66. Papaver^ 67. Tanacetum. 68. Artemisia. 69. Borith. 70, Hu- mulus. 71.fZizania. 72. Rosa. 75. Lilium. 74/ Psillium» 75. Spica. 76. Lung^wurtz. 77* Scolo- pendria. 78» Gentiana. 79. Serpillum. 80. Marru- 2^. Ilelleborus nip;er. — 26. Lcpldium latlfollum Sprengel, — 2^7, Aeidnla, Runucis spec. 52. Anctlium graTeolens. — oT. Veronica Beccafeunfya. — 59, SisymLrium jVasturtium, — 40. Portulaca olcracea. — 41. Mentha aquatica. silvestris, gentilis, crispa? — 42. Tanacetura Balsamita. — 49. Polygonum aviculare , Triticum repens? — ^O. Poae spec. ? — Sl. Conium maculatum Sprengel. — ^7, Lactuca sativa, — J58. Lactnca Sxiariela? — ^59. Sium Sisarum? V. Frankenau Flora Franc, pa{j. ^56. — GO. Lactuca saligna? — 61. Sinapis alba ? arvensis ? — 64. Inula nclcninm. — 69. Herba BibKca, D^^^h Hlerem. II. 22, Sapo- naria oflicinalis? Borrago oflicinalis Sprengel. — 70. Humulus Lupulus, 71. Zizania, Gith , ni{»ella saepe synonyma Agrostemmae Githago L. Lolinm temulentum habct Sprengel . secutus Frankenau Floram Francic. pag. 659. — 74. PlantagM) Psilllum. — 74. Lavandula Spica. — 76. Pul- nmnai-ia oiliiciualis, — 78. Asplcnium Scolopcndrinin L, — 78 blum« 81. Lavendula, 82* Faeiium graecum» 85. Cieuta, 84» Semperviva» 8i5. Biionia» 86* Frasiea» 87. Sanieula. 88, Hermodactilus. 89, Filix. 90. Polypodia* 91. Humela* 92. Haselwurtz. 95, Herba Aaron* 94* Stig^uim. 9«5* Cardus. 96. Wurtz. 97. Esula. 98. Quinquefolium. 99. Mandrag^ora. 100. Windae. 101. Apiag:o. 102. Solsequium. 103. Lylim. 104. Malva. 105. Cardo. 108. Lappa. 107. Tehdjstel. 108. Urtica. 109. Planta|vo. 110. Me- nua. 111. Viola. 112. Atriplex. 115. Aserum. 114. Abrotanum. 115. Cithysus. 116. Absinthium. 117. Jusquiamus. 118. Orig-anum. 119. Millefolium. 120. Ag-rimonia. 121. Diptamnus. 122. Febrifug-a. 125. Pilosella. 124. Gladiola. 125. Ebubis. 126. Solatrum. 127. Ringella. 128. Blandonia. 129. Alentidium. 150* Centaurea. 151. Dactilosa. 152* Pandonia. 155. Citterwurtz nigra et alba. 154. Ba- silisca. 155. Bibinella. 156. Acoleia. 157. Cito- 86. Ranunculus Thora Spr. Le{jo Brasslca. — 88. Colchicum au- fumnale. — 91. Lamlum album? — 92. Asarum europaeum ? — 94 An Strjgnum? Solani spec. — 9S. Gardul spec. — 96, Rheum rhaponticum Sprcng-. 98. Potentilla reptans. — 99. Atropa Mandrap^ora. — iOO. Con- volvulus arvensis vel sepium. — lOi. Thymus? — i03. Lilium Spr. — 106. Bardana Lappa. — 107. An Eryngium? Centaurea CalcitrapaSpr. 110. Mcnuel legit Spr. interpr. Rumex aoutus. — 113. Asarum? — 123. Hieracium Pilosella. — 126. Solani spec. V. Gcsner. Hort. Ger- man. — 127. Calendula officinalls Spreng. — 128, 129. Yoces explicatu dlf- ficillimae. — 131. Panicum Dactylon Sprcng. — 132. Chelidonium maius Sprenjy. — 153. Zedoaria Spreng-. — 154. Ocimum Basilicum Spr. — 153. Pimpinella Saxifraga. — 136. Aquilegia vulgaris. — 157. Solanum Dulcamara Spr. — 70 catia. 158. Berwiirtz» 159. Saxifrica. 140. Ug-era, 141. Clielidonia. 142. Ehecb. 145. Ibisciis. 144. Deneiiiarcha. 1415. Calamentum. 146. KranchschnaheL 147. Consolida. 148. Rustica. 149. GcHsia. 1150. Gith. Ii51. Verhena. 1152. Satareia. 135. Megi. lana. lo4. Dornella. 11515. Cicula. 1156. Storcken- schnahel. 1157. Aristolochia. 1158. Benedicta. 139. Ruhea. 160. Ficaria. 161. Weich. 162. Himel- schluzela. 165. Birchwurtz. 164. ErdtpefFer. 1615. Huoflathdeta maior et minor. 166. Plionia. 167. Scamphonia. 168. Hunesdarm. 169. Razela. 170. Dorth. 171. Cardus. 172. Bramhere. 175. Fra^a. 174. Simez. 1715. Thimus. 176. Herba, in qua Walbere. 1S8. Aeth^sa Meiim Spr. — 139. Saxifraga , Asplenlum Tricbo- mancs Spr. — 140. Colcliicum nutumnale Spr. — 142. Sambucus Ebu- lus. — 143. Alcea rosca. — 14«5. Valeriana oflicinalis, — 143. Melissa ollicinalis. — 146, Gcranium pratense. Erodium moscbatum Spr. — 147. Consolldarum sive Solida(yinum noniine Tariae in scrlptls "Veterum occurrunt herbae. Consolida niaior est Symphytum officinale, Cons. minor cst Bellis pcrennis, Cons. media est Prunella officinalis. Consol. aurea cst Solida{;o virga aurea. V. Bock^s Rrjiuterbucb pag^. 92, 117, 188, 210. et Franlienau paj;. 138. — 148 , 149. Voces dublae. — 130. AgTOstemma Githap;o. — 135. Solanum Meionijena male intcrpret. Spr. lo4. Turnella, TormentiUa L. — 133. An iefjendum Cicuta? — 136. Erodii spec? — 138. Geum urbanum. — 139. Gcranium Kobertlanum 160. Rainimculus Ficaria. — - 161. Holcus lanatus Sprcng-. ? — 162. Prlmula "Vcrls. — 163. Potentlllae spec. — 164. Capsicum annuum Spr. Male ! — 163. TussIIag-o Petasltes et Farfara. — 166. Hyoscfamus nlg-er. — 168. Alslne mcdia. — 169. An 31clampyrum arvcnse? — 170. V. Bock^s Krauterbuch 248. Poae spec. — 172. Rubus iruticosus — 173, Fragaria vesca. — 174. Stellaria media Spreng-, — 173. Vaccinium Myrtillus. 80 L i b c r IIL 1. 2, Niix miiscata, 5» Ciimamomiim» 4* Pipci% ^* Balsamiim^. 6* Ligiium Aloe* 7* Myrrlia. 8* Tlms* 9. Campliora^ 10» Ccdriis^ il* Cyprcssiis* 12» Palma. 15. Castanea. 14. Ncspclboum. lo. Ficus. IG. Laurus* 17* Oliva» 18* Boncitbcrim. 19. 3Iabis. 20. Pirus. 21. Nux. 22. Quotanus. 25. Pcrsicus. 24. Ccrasus. 25. Prunus. 26. Es- eulus. 27. Mulbcrboum. 28. Amygdabis. 29. Co- ribis. 50 Savina. 51. Buxus. 52. Abics. 55.. Picea. 54. Tilia. 55. Qucrcus. 56. Fagus. 57. Fraxinus. 58. Tremubis. 59. Abms. 40. Platanus. 41. Taxus. 42. Yibex. 45. Fusarius. 44. Carpe- mis. 415. Cornus. 46. Mirtus. 47. Junipcrus. 48. Hoblcrboum. 49. Mcltzboum. 50. Yffa. 51. Hart- boum. 52. Mirica. 55. Tribulus. 54. Spina. 55* Titis. — 14. Mespilus {jermanica. — 18. Jllius? — 22. Pyrus Cydonia. — 2G. Qucrcus sp. ? — 27. Morus nigra. — 58. Populus trcmula. — 42, "Vitex Agnus castus Spreng;. — 45. Euonymus curopacus. — 44, Car- pinus betulus. — 48. Sambucus nigra. — 49. Mespili vel Sorbi spec. ? Pyrus Aria Sprcng-. — yO. Rosa canina? — Sl. Apud Mattuschli. Flora Siles. Uarlbaum est Carpinus betulus. Cornus mascula Sprcng-. — «52. Tamarix germanica. — 54. Pninus spinosa. — P L A rv T A E ALBERTI MAGNI, Episcopi Ratisbonensis 5 mortui a». MCCLXXX. Cf. Spreng-el , Gescliichte tler Botanik. I. 254* (Liber de mirabilibus mundi — de virtutibus Herbarum.) Editiones milii erant: Amstelodam. 16.69. 12, 1760. 8. et Versio germanica Q. ApoUinaris, Strassburg^. 1^548. 4. - 1. Ag:rimonia Eupatorium* 2. Artemisia Absin- tbium, vulg^aris, Abrotanum. 3* Altliaea officinalis. 4. Arctium Lappa^ ^. Asarum europaeum» 6* Anethum Fenicuhim. 7* Aspidium Filix mas* 8* Asplenium Tri- chomanes. 9. Ballota nig^ra. 10. Cichoreumlntybus. 11* Chelidonium maius* 12* Cynog-Iossum officinale* 13* Ca- rum Carvi* 14* Cuminum Cyminum. l^. Cucurbita lage- naria^ 16. Corydalis bulbosa^ 17> Convallaria Poly- g-onatum. 18* Castanea vesca. 19* Coriandrum sati- vum. 20, Dipsacus FuIIonum. 21^ Erythraea Cen- taurium. 22^ Glycyrrhiza glabra. 23. Hedera Helix. 1>. Azarum. — 7. Filiy. — 8. Capillus Veneris. — 9. Marrublum. 10. Eliotropia, quia conversa est ad Solem. — 11. Cbelidonia. — 12. Lingua canis. — 16. Aristolo{>ia rotunda, — 17. Diptanms. — 20. Yirjya pastoris, — 21. Centaurea. -«- 22. Liquiritia. — 23. Hedera arborea, G 82 24« HoUeboriis iiig^er. 25. Heracleum Spliondylium* 26. Ilyoscyamus niger. 27^ Juniperus communis^ 28* Lamium album. 29. Lilium candidum. 30» Lac- tuca sativa^ 51. JMatricaria Parthenium. 52, Myoso- tis scorpioides* 55. Mentlia aquatica, crispa^ 54* Mercurialis annaa^ 5e5. Mespilus gcrmanica. 56. Mo- rus nig-ra. 57. IXepeta Cataria. 58. Origanum Maio- rana. 59. Nigella sativa. 40^ Polyg-onum Bistorta. 41. Plantag-o lanceolala, metlia. 42. Pastinaca sativa 45. Pyretlirum inodorum. 44. Potentilla Tormentilla. 45. Portulaca oleracea. 46. Paeonia officinalis. 47* Pedicularis palustris. 48. Pyrus Cydonia. 49. Pa- paver somniferum. 50. Rosa centifoiia. 51. Cycla- men europaeum. 52. Rosmarinus officinalis. 55. Ru- mex acetosa. 54. Rubus fruticosus. 55. Sambucus nigra. 56. Sambucus Ebubis. 57. Scirpus lacustris. 58. Symphytum officinale. 59. Scandix Caerefohum. 60. Salvia officinalis> 61. Sisymbrium Nasturtium^ 62. Solanum nigrum. 65* *Thlaspi bursa pastoris* 64. Thymus Serpylhim. 65. Tamarix g-ermanica^ 66. LVtica dioica. 67. Yaleriana officinalis. 68. Vac- cinium Myrtilhis. 69. Yiscum albumt 70. Vinca minor. 71. Verbascum Thapsus^ 23. Branca urslna. — 26 Jusqniamus , Camculata. — 28. Barotus. — 29, Lilium. — 51. Matricaria. -— 52. Camcdrios. — 5i>. Mespilum, — 37, IXcpht,-!, — 59. ]\i|»clla. - AO. Serpwitina. — A7. Staphisagria. .— 4>1. ArtUanita. — 62. Solatnim. — 6o- Tamarislus. — 68. Mirtu*. — 70. Provenl^is sivc Provincii. — 71, Taxus barbatus. — 83 Herbae sej)tem,, qiiae a Planetarum ioflueutiis virtutem habent: !♦ Lilium Martag*on. 2, Polyg^onum aviculare» 5> Cynosbatos? Rosa canina, 4, Plantag-o media* S. Potentilla reptans» 6. Hyoscyamus nig^er* 7. Ver- Lena officinalis* i. Affotlllius, Saturfli. — 2. Poliffonia sive Corrigiola, Solis. — o. Chryiiostates, Lunac. — 4. Amoglossa, Martis. — i5. Pentaphilon vel Peutadactylos vel Sepedeclinans, Mercurii -- 6, Jusqiiiamus, Joyii». — 7. Hicrobotane , Veneris. PLANTAE SAECULIS XV, XVI IN GERMANIAM ADLATAE. Restaurataruin aLinde scientiarum solertiorisqne Rei Herbariae studii saeculo, Floram Germaniae plan- tis aliunde translatis indies auctam cernimus^ Princi- pum liberalitate Jiorti publico botanophilorum aditui patentes et Seminaria plantarum adYcnarum condita sunt !)♦ Inde felici Florae patriae incremento laetatus scribit pius Trag-us, Herbar» pag-* 241, ^Unscr Ger- mania wird bald felix Arabia heissen, dieweil wir so- viel fremder Gewachs von Tag: zu Ta^ aus fremden Landen in unsern Gruud gewohnen^" — 1. Polyg:onum Fagopyrum L» Conradus Heresbachius rei rusticae L, IV* Spirac IXemet* iS9S* 8* pag-^ 120* ^Frumentum hoc non ita 1. Sprengel, GcseLiclite der Botanik I. 2S9, 541. — Haller, Biblioth. botan. I. 398, 411. — Beckmann, Geschicbtc der ErlindungcR III. 297. — Multum ad illustrandam aetatis huius Florani valent: Conr. Gcsncri Ilorti Germaniae. Arg-entor. l^Gi. fel. J. Thalii Northus, Catalojjus plantar. sponte crescent. in montibus et locis vicinls Herciniac silvae. Frcofti. Itj88. 4. Joach. Camerarii Ilortus nicdicus et philos. Frcofti. 1^88. 4, J. Wijjandi Flora borussita. Jenac 1^90. 8. 8S pridem c Sariiiatiae septentrionalibus oris in Gernianiam advectum, iam in frequenti usii, et suibus saginandis et pultibus faciendis, aliisque frumentis deficientibus , cum annonae premit penuria, et cerevisiae et pani conficiendo plebi usurpatur." Cf. Joann. Bruyerini cibus medicus, sive de re cibaria LL» XXII* IVorin- berg-, 1639. 8. L. V* cap. 23. Bock's Krautcrbnch pag-, 240. 2. Zea Mays L. Aetate Hieronymi Trag^i primum culta* V. eiusd. Krauterbuch pa|j. 241. 5. Datura Stramonium ^) L. Initio saeculi XYI in hortis Norinberg^ae llc- ruit 5 Hyoscyami peruviani , Solani factidi spinosi , Stramoniique spinosi nomine nota. Mag-no qiiidem studio serebatur, sed raro maturescebat , quae nostra aetate iniussa ubique locorum provenit. 4. Viola odorata ^) var flor. plcn, E Sabaudia attulit Conrad. Gesnerus, Hort. Gcr- man. pag-. 286. 5. Tag^etes patula et erecta. Flos africanus, Caryopbyllus indicus, Tanacetum 2. Daturam in ora Malabarica nasci, notat Mattlilolus in Comment. ad Dioscorid. I. 141 , eandem Cingaros ex Ostlndia adtulisse , narrat Wiildcnow, Grundriss der Krauterkunde. Wicn 1799. pajj. 561. Cf, Ilieron. Tragus Krauterbuch pag. 550. Valer. Cordus de plantis I. 12. — 5. G. Sprcngclii aatiquitatum botamcar* spccim. Cap. I. 86 peruTianunij Othoima, Tbuenisbloemen Auctor* Quas Carobis V imperator Tuneto redux eirca annum 1541 adtulit bortis nostris* Cf. Conracb Gesner. Hort* Ger- man. pag*. 259* Yalen Cord. de plant. I^ I. 17, R. Dodonaei bist* flor. pag^« 62. Baubin. bist. plant» lU. I» 6* Aesculus Hippocastanum *)♦ 7« Syrinija vuljjaris % 8. Lycbnis cbalcedonica % Quas Aug^erius Gislenius Busbequius, yir claris- simus, imperatoris Austriae orator et lejjatus, Con- stantinopoli secum tulit annis lSi>7 — 1580. — Aescu- ius Lutetiam venit circa annum 16 IS ^) 9. Tulipa Gesneriana. Conr. Gcsnerus in epistola de Tulipa Turcarum ba- bet: 5,Hoc anno a nativitate Domini 1S39 initio Aprilis Aug-ustae Yindelicorum in borto magiiifici viri J* H. Herwarli vidi berbam banc, ortam e semine quod By- zantio allatum erat. Florebat tum temporis flore uno 4) MaUhlol. cpistol. III, I. lii opp. omn. Basil. 1674. f. Qullelmus Quacclbcnus medicus oratorls Busbeqnii in epistola Constantinopoli ad M. data, dc fructu arboris buius scribit „Castanearum species bic fre- quens reperitur, quae ob id vulgo cquinae cognominantar , qnod ternae aut quaternae devoratae, pectoralium equorum morbis, tussi pracsertira ot anbelitus dilEcultati opitulcntur." — Lobelii Advcrsar, Antverp. 1^576. fol. pa{j. 453. — S.y* J. Jonstoni bistor. natur. dc arboribus. Francof. 1C62. f. L. IX. 2* — 6. Flos constantinopolitanus Bodonaei, blstor. p.-jj;*. 178. — 7 J. Bcckmann , Beitragc zur Gescbicbte dcr Erlindun(;en I. iJOl. Bubamel, von Baumcn Straucbcn etc. IHiirubcrg 1762» 4.1. 208. - piilclierrime niljcnte, magno iustar lilii riibri/'' Cf, Kunstg^escliichte tler Reichsstadt Aiigsburg- von Sletten» Aug^sb. 1779. pagf. 122. — Bellermann, die Geschichte der Tulpe, inj Berlin* Magazin, botan« Abhaudlung. I. 1807. '). 10, Fritillaria imperialis. Constantinopoli missa, fflores protulit Aprili 1582 in horto pharmacopolac Joannis INesenii Francofurti ad Moenum. V* Lonicerus Krauterbuch pag^. 507. 11* Nicotiana Tabacum. Primus hanc herbam describit in itinerario Co- lumbus. y. Barcia historiadores primit. de las Indias occident. L 24. — Hieron. Benzonii nova novi orbis historia. Geiiev. 1S78. In agro Lisbonensi cultam esse constat anno iam 1S40, unde J. Nicotius, reg^is Franciae orator, circa annum 1)364 misit Catharinae e stirpe 31ediceorum, re(jinae »). Tabaci virtutes swmma laude eiferebantur ab aetatis illius medicis, tritumque erat proverbiimi: „I\on est in mundo praestantior herba Tabaco/^ Plurima Tabaci Eponyma '°) habet Franhenau in Florafranc. Leipzig? 1736. pag^. 398. Cf. Ae{jidius 8. Sponte^Tsesccntcm reperit Tulipam in oftris circa Adrianopolim orator Busbequius) V. eiusd. opcra, quae exstant. Basil. 1740. 8. pag,. 36. „pcr Laec loca^anscuntibns ingens ublquc florum coJMa ofFerebatur, nar- cissorum, l|p*^ntborum ct corura qnos Turcac Tulipan vocant etc." — IT) Cf. Dic Botanik der Gcscbicbtc und Literatur von Frau von Genlis,. iibers. von R. Stang. Bamberg. 1817. II. 119. — 10, BLcjrba Bcginae^ S. Crucif, matris, S. Cathariuae > Sanasaccta. 88 Everardiis cle licrba Panacea, qiiani alii Petiim aiii Nicotianam vociint, Commcntariolus» Antverp. 1587» 12» — J» Neander, Tabacolog^ia» Liiigih Batav. 1626* P« Scriverii Saturnalia de usu et abusu Tabaci. Hajyae- Comit» 1685* Exstant versus aliquot de viribus Tabaci, Castore Duranto, ut fertur, auctore: jjIVomine quae sanctac crucis lierba vocatur, occllis Subvcnit, ct sanat plagas ct vulnera iunj>;it. Discutit et strumas, cancrum, cancrosacjue sanat Ulccra, et arabustis prodest, scabiemcjue repellit. Discutit et morbum cui cessit ab impcte nomen ^ Calfacit et siccat , stringit, mundatquc, rcsolvit. Et dentum et ventris mulcet capitisque dolores. Subvenit autiquae tussi stomachoqnc rig^enti. Renibus et spleni confert, ultroque venena Dira sagittarum domat, ictis omnibus atris Haec eadem prodest, gingivis proficit , atque Conciliat somnura , nuda ossaque carne revestit. Thoracis vitiis prodcst, pulmonis itemque, Qaue duo sic praestat non ulla polentior Iierba; Hanc Sanctacrucius Prosper, cum nuntius esset Sedis Apostolicae Lusitanas missus in oras , Huc adportavit Romanae ad comraoda gentis, Ut proavi Sanctae Uig^num Crucls ante tulere , Omnis Christiadum quo nunc respublica gaudet, Et Sanctae Crucis illuslris domus ipsa vocatur, Corporis atque animae nostrae studiosa salutis," 12^ Solanum tuberosum» Utilissimam hanc plantam, quam optimo iure hu- mani g^eneris Ambrosiam vocare nemo dubitet, j^rimus Europae iutulit Frahciscus Drake, audax iiavigator. 89 anno 1S86* Descripsit tubera primus Casparus Baulii- mis 1S90* Qualterus Raleigh 1625 in Ilibernia eo- lenda in ag^ris curavit^ quae ex Yirg^inia comparaverat* Anno 1630 in Germaniam pervenerunt* Y. MattbioL in Dioscorid* IV» 69» 15» Helianthus annuus et multiflorus* Saeculi XVI initio hortos patriae, Solis indiani cognomine, prlmum adibant* V» Simplic* medicament* ex novo orbe delatorum, quorum in medicina usus est, histor* LL* III* ex bispan. N» 3Ionardis vert* €♦ Cbisius* Antverp* 1382* 8* pajj* 21» „herba Solis iam multis annis per universam fere Europam vulg-aris no- titiae esU Duorum est generum, nam alterum multis ramis surg^it totidemque flores producit, alterum uni- cum florem unico fert caule*'* 14» Scorzonera hispanica* Exeunte Sfficulo XYI in hortos patria? mlgiravit, e Hispania profecta, si fidem habemus Matthiolo, Eplst» V. IS* Oenothera biennis» E Vir(jlnia translata est in Germanlam anno 1674 a Francogralhs, qui radice haud ing:rati saporis vesci solebant, Sunt, qui anno iam 1614 in GalHa cultam fuisse dicant* FLORIDI MACRI VIRIBUS HERBARUM C A P I T A IX, ex Editione principe Neapolitana 1477. foL *} et X, e Codiee MS* Guelferbitano cLartaceo, a*'^ 1308 exarato, (Cf. Ebert. codd. Guelferb. 108. 348. et F. Boerner, noctes Guelph. pag^. 129.) inter ^laha et Cicuta exeerpta* '»•') Libro rarissimo, in BiLliofli. Regp. MonacLii 8. Inc. c. a. 63iJ asscrvato. — AfFcram hoc loco etlitionem Macri a Choulnntio omissam, quain c Bibliotheca Universit. "Wircebnrgensis mibi communicavit Vir doctissimus A. Riri,AN» , bibliothccae praefectus : Folium ia monachum exliil>ct scribentem cum cane ad pedes sedente. FoJ. Ib cadem icon. Fol, 2a 3Iacer Floridus de viribus herbarum Hic suo libelJo dat initium. Infra icon Artemisiae ct caput primum de arthemisia. Characteres gothici ct icones xylojv^raphae. In fine Jegitur: Macer Floridus de herbarum viribus Iiic suum capit periodum. Impressus Parisius (sic) per mag^istrum Jolian- nem Seurre pro mag. Petro Bacquelicr. nnno christi miJIesimo quingen- tcsimo scxto. solls deccmbris trahcntc quintam. — Farraa 8> misu EDITIOrVIS INEAPOHTAIXAE Caput XLVIL DE EMATITE. *) Siimsit Ematitcs jjraeco ile sanguine nomcn. IVatiirae est Lumidac lapis servire creatus, Stiptica cui virlus permulta probatur incsse, I\am palpebrarum super illitus asperitatem Et visus bcbeles pulsa caligine purgat. Eius fragmento si g^laria mista sit ovi Succo dilutus quem punica mala remittunt, In mcdicinali velut ad colliria cute Vel resolutus aqua, iuvat qui sanguinis orc Spumas emittunt: et quaelibet ulcera sanat. Potatus striugit patitur quem fcmina ffuxum, Carnes crescentes in vulnere pulveris huius Vis premit et ventrem retinet sine mora fluentem. Vinoque dilutus veteri bibitusque frequcntcr Serpentis morsum vel quod sit ab aspide vuluus Egregie curat, munctus et aquis resolutus. Mistus melle potest oculos sanare dolentes, Vesicae lapides bibitus dissolvere fertur, Hic ferrugineo rufoque colore notatur, Africa mittit cum seu Ethiopes Arabesquc, Archadie tellus lapidem producit ebesten, *) Cf. Macri dc matcria nicdica libri V>ersibus conscripti per Janum Cornavium. Frcofti. 1^40. 8. L. V. C. 35. 94 Fcrreiia l»iiic calor est, iiatiirac mira potcstas, Fcminci scxiis rcfcrcn«j imitando laborcs, IVam qnlbiis cx cansis dnbium: scd tcmpore ccrto Concipit ct parit ct parcntibus anxiliatur Ultima quas nrj>ct dubii discriminis bora. Accipe Satirion lino^ua avis Mcrcnriumquc, Accipe Pimpinellam et tcre cum Caprifoliumquc , Accipe Cercfolii succum ct Argcntillam , Et totidem mcUis ct da bibcre patienti. Cap. Lxvn. DE ROREMARIIVO. Quantum cognovi dicam de Rore marioo: Nomcn talc tencl quoniam crcscit marc iuxta, Natura calidus ct stringens dicitnr csse, Nam locum stringit: dcntis sedare dolorem Si masticata fucrit radix, pcrbibctur, Sive super dentcs eius succus tcncatur. Istam coutundens olco si iungas olivo^ Langucntcs sanat, procurataque prurijjo Pcr succus buius biduo triduoque rcccptos^ Ut iungatur aquae calidac vcterique FalernOj Haec tussim curant pipcri mellivc iugata. Intcriorque dolor pacto curatur codcm. Istius cineres atico mclli sociati Ex oculis album tergunt, claros quoque redduDt. Haec adipi iunctaque sunt nova vulncra sanat^ Extinguit febres ipso potata momento. Cap. Lxvni. DE PIMPIIVELLA. Pimpinclla potest sanare caput tincosum^ m CiHn TJiio snmpta cito disciitit omne vencnum Et scdat tussim^ si consociatur aceto Omnes qui circa cor sunt, fugat ista dolores, Et clavos potu et cum «ataplasmate sanat. Ilaec sol^it ventrem, quia si vorais, hinc morieris, Plagatus hibit hanc, qnam si per vulnera reddit, JVon evasurum cojjnoscas, sed morlturum, Pimpinclla satis laxas et fcn^ida valde Vulnera permundat^ transv«rberat, excocpiitj aptat« Cap* lxix* be tor3ieivtilla. 'Sic dissentericis j)oteris succurrere morliis: Decoquc fruticum cum limplia, deinde remota Lac caprae ponas et sle commista parumper Contere detorqucns per pannum, d^jindeque cocta Pulvere tormeivtillae si sparges et sic edat aegerj Ilic etiam pulvis cancrum sanare refertur Dc quo si fuerit sparsum sepe, sei^pcre cessat, Haec ctiam dubios fertur curarc caducos, 'Si miscetur aqua quem potum suscipit aeg^er, =Qui potns laterum poterit sedare dolorem. Haec tormentilla viridis collecta teratur, Sic snccum pressum per pannum colligc miscens Cum vlno et cervisia, si stt saepins Laustus Subvenit infirmis oculls, sanosque tuetur, Aut berbam tritam commisccns hosque iiquores Et potare volcs, per pannum distrahe snccum. Cap, LXX> DE QriNQUEFOHO SEU PANTAFILOIV; Pantafilon folla quia quinque videtur habere oa Dicifiir, ipsa locis miiltis nasci pcrhibctiir, Blaiida iiiami, pulcra visu, {justu scd amara. Articulis lacsis uncto coniuncta mcilctur, Potatus succiis vcntris scdarc dolorcm IVascitur, ac idem varium fluxiim rctincbit. Si bibitur et si vultus illo liniatur, Injjuinis baec etiam facict ccssarc iurorcmj Si potus binos circa trinoque ciatos, Hocque modo morsus serpentum curat ubiqucy Et combusturis bacc idem saepe medetur. Haec iluxum vcntris retinet cum lacte caprino. Succus pulmonis vitiis iecorisque medctur, Cum vino vel aqua mox discutit omnc vcncnum, Procurat renes limpbac calidac sociatus, Inflatum ventrem sanat, duroque medctur Istius pulvis modico cum mcUe iugatus Succuret vitiis linguae jjulaeve fricatis. Pentafilon uncto vetcri commista suillo A sale purgato vctcri plus sparsa Falerno Emundat cancrum scmel aut bis terve pcrunctum. Dcbiie tota caput sanat contrita linitum. Cap. LXXL DE DIPTANO. Diptannus calidam naturam fertur babere, Ipse iuvare solct muliercm parturicntcm, Succus cum vino coniunctus pcllit abortum. Si fcbris affucrit calidac coniung^ito limpbac^ Et sine damno mox salvabitur atquc pcriclo. Hic idein succus plagas omnes cito sanat A ierro factas saxo, cane, fustCj vel auj>ue Vel quocunquc modo potatus fusus ct intro Isquc fugat virus cum vino saepius liaustus. 1)7 Contcre diptanum agTimoniaraqiie simul abrotanumque, Efc sumcns succum mundo coniunjjc Lutiro. Unguento tali si sunt nova vulncra, sanas. Bcstia percussa diptanum pascitur, ct si Vulnus sanatur et ferrum pcllitur extra. Dicitur odore colubros tactuque necare, Huius aquae succus vinoque bono sociatua Potatusque potest amisam prodere voccm, Hocque modo tussim sumptus sedare dolorem. Cap. lxxii. DE TITIMALLO. Nosco duas species Titimalli, sed tamcn illis Nomina bina dabant antiqui , dantque moderni, Una domestica fit et altera crescit in agris , Dissimilis foliis sed vis par est in utrisque Acrior, illa tamcn quae sicut spurgia surgit Est utraque satis solvens ct fcrvida valde ; Insedare cutem dicunt et tollere pilos, Furtice contrita titimalli conprime succum Et vino iungcns iciunus sumito saepe. Viscera laesa iuvat et ad intima cuncta valebit, Si celidoniae succo lac iunxeris buius , Verrucas poteris paucis sanare diebus Si dum stat crcscens banc rumpis, lac cadit indc Si tcris banc ruptam viridem tunc deprime succum, Pliistola sanatur per eum vino sociatum. Si super infundis pastellum desuper aptans^ Flos in resina coctus leniere leprosos Dicitur, ac buius radicls pulvere facto Et vino iuncto vomitum dat, mollit ct alvum Inter ruscus aquis calidis adipiquc lugatus 7 98 Et blbittis diiriim vcntrcm nlmis ct cito splvit Tcmporis aestivi, collccto lacte dicbus Ac indiirato mulfos scrvabis ad usus, Morcque Scamoniac facics quodcumque volcbis, Aut vomitum dabis aut ventrem et utrunque moveliis. Cap. Lxxin. DE RAFANO. Naturae calidae Rafanum cognovimus essc, Si comcdis movct urinam , vcntrcm ({uoquc la:arizabit. Cap, lxxiy, de consolida. Essc duas specics Consoldae novimus omncs . 99 l^^iia uiiiior Icrhir ct dicltuv allcra maior^ llaiic quocjue Consiriam quidam vocitare solehant Dicunt utramque fi^actis ruptisfj[ue mederi. Albo flore minor surglt per prata viasquc Cum folio parvo viridi terraeque iacenti , Maior Consolda passim reperitur in ortis. Pulvis cura vino mulieris menstrua stringit, Origano stomaclii placat coniuncta dolose In tcpidis prunis radix eiue bcne cocta Et melli iuncta fractos ruptosque iuvabit, Antidotum tale iciunus sumere dcbes. Huius radices coctac mellique iugatac Et pipcris quantum tibi convenire videtur Tussim scdabunt, ct ad intima iuncta valebunt. Si quis cam dubitat tantum virtutis babere^ Tunsas radices mittat cnm carne coquenda^ Quae divisa prius fuerant, coniuncta videbis, Ossaque confracta vel conquassata iuvabis, Si vino piperi melli sociata bibatur, Vulnera riipturas fracturas sic medicatur, Os Iractum solidat uncto vctcri sociatum. C A P I T A GODICIS MS. GUELFERBITANL I. QUIlVQUEl^OLUM SEU PENTAPHYLLOIV. Herbain Penlaplalos Gracci nostriquc fatentur Quinque tencns folia, fertur cuius medieina: Si sine sit trita salc, cum veleri bene mixta Arvina citius supposita vulnera curat, Cum sint articuli vitio vel vulnere laesi. Jurc duo sumpta tantum coclilearia plcna Dicunt absquc mora ventris sedare dolorem. At eadem sicci pulvis cum melleque mixtus Ora vel arterias fauccs linguas ca pnrgat. Ter circumscripta medio cum pollice sumpta^ Post ct contrita sanat caput inde pcrunctum, Eius vel radix capiti relij>'ata iuvabit. Succus potatus vel frons exinde peruncta Sistit manan^cm de naribus illa cruorem. Tres ciatbos sume, sic ang^inis medicare. Hacc viuo mixta fertur probibere vcnena^ Scrpcntis trita potataquc subvenit ustis. T. 5. Apuleii virtut. hevLar. Etllt. Torln, Cap. II. „HerIja Qulnque- folium cuni axungia vetere siae sale imposita sanabit vitia artuum; ad ventris dolorem eius suecum dabis bibere cochlearia duo, sine mora dolo- rem tollet. Ilerba circumscripta ter digito medio et pollice sublata con- trita ct caplti inlita cfStcaciter sauat capitis dolorein etc. Cf. Pliuii See. de re mcdica L. I. 1. (Edit. Toriu.) 101 Hacc adipi si elt porcino iuncta terendo^ Et vino sparsa fiindens per lignea vasa, Post apponatur et sic cancer medicatur, IL AGARICUS. Ag*arici spccics jjeminac siint, ipsa probat rcs. Altera nempe maris, ac altera slt mulieris^ Esse tamen melior species fcrlur mulleris. Harum scd formas cognoscerc si ciipis ipsas, Impositnm fructum super hoc aliud tamen unum, Masculus interius est levis atque rotundus, Inque jjradu primo calidi suut atque secundo. Sicci sed purjyant pectus per flcgmata solvunt^ Grosos viscosos humores cxtcnuantur, Haec et mortiferum restringit sumpta vcncnum» Hausta valet contra renis iecorisquc dolores, Prosunt pulmoni splenis solvuntque tumores, Stranjyuricos slmui ictericos sanantque dolorcs, Fehrihus occurrunt, prosunt ct sumpta caducis, Mcnstrua slcque vocat et ventum vcntilat cxtra, Glandcs sic sanat hacc si conlrita hibatur, Dicere non opus cst haec omni tempore prodest. III. GEIVTIANA. Herhae Gentianac vis cst et slcca calensqne , Tertius huic j^radus est tcnuans ct mundificansque, Splcnis vel iecorls dicunt curare dolorem, Est aqua si calida potu data mcllcque mixta, Hlorsus scrpcnfls cadcm cataplasmate curat, V. 8. Cf. Plin. R. mca. I. 60. — III. V. Apulelus Tirt. lierb. Cap. XYI. Habet Caput lioc Rautzavius iu Edit. Ittacri Hiuahurg i^OO. 8. 102 Jlcnstriia sic purjyat, haee pcssariata sccundaui Fertur , et exllnctas citlus depellere factus ,. £t multls aliis affirniant utilc eausis. IV. PROSEUPIIVA.TA SEU PROSERPINARA. Nascitur berba locis Proscrpinaria cultis , Ag*j>cre vel prato legis lianc in tempore cuncto^ llliiis succus sine fumo si tcpefactus AiFsterc cuTO vino fuerit, qui sputa crucnta Jactant octo dics bibitur si potio, prodest Si roseo succus oleo coniuupitur cius, Inde dolor Jatcris unctus dcpellitur omnis^ Tritam butyro tumidis impone mamillis, Et sic mammarum fertur sedare dolorem. Eiusdem succus etsi fuerit tepefactus^ Auribus infusus, dolor ullos non manet intus, At eius succus ad aqnam calidam bene mixtus Est dysentericis sie baustus valde salubris. Succum cum pipcris eiusdcm suscipe {yranis, Contra quartanas valet baec potatio multum. Huius si formam quaeris 3 tunc inspicc rutam , Nam foliis rutac sua folia sunt similata, Gontinct ct florcs albos roseosquc colorcs. Cui constrictoria cst summa est et styptica virtus ^ Cum lympba potata iuvat fcbris ante trcmorcm^ Pestiferos morsus vino potataquc curat, Urinas purgat ct mcnstrua sumta resolvit. Humorcs stillant mulieri dum {i^cnitalcs. Appositus succus per lanam fluxa cocrcct, IV. 4. ApuK I. c. cnp. XVIII. „Prosci'pinacac Lerhac succus cum vlno optimo et auslcro sinc fiuno tcpcfacto sanguincm cxcreans iciuuus J>ibat pcr dies novcm." 10- Gliilinat licrLa rccens viilnus, siiperaililita trila, dompcscit sacrum si trlta apponitiir ij»aein, V. LIQUIUITIA. Multas Tiam verc Liquiritia fertur liaLere Virtutes: cuius calor est minoratns Luniccta Dulcls : tnssantls guttur luvat atque medctur Pectus: pulmonis venas refovendo regaLit. Curat namcpie sitim , stomacLi nocllura fujOaLIl, Coctlo sl lympLae mlsccLitur, Lacc operalur. Pectorls inflrma curantur in Lac medicina , Spirituum cunctis ct congrult illa strumentis, VL LUPINUS. Fervida Lupini vis siccaque dicitur essc, Et ruLcam cLoleram purgat iccorisque dolorem Sedat, et Lydropicis prodest, apostemata sanat, Et laxativus potatus succus et eius Crudus scd coctus aperlt, vulvam quoque laxat. Contra pLlegmones quae sunt splenis iecorlscjuc Cum solatri succo coctus fit et optlnius ille Icterlcos curat LiLitur si potus et Idem Vcntres Lumectat LIc extlguitque calorcm. Pellit et e splene cataplasmatus ille dolorem AurlLus in,usus Las a putredlne mundat, IVarlLus adluncta iuvat Lacc eadem mediciua, Cuius ros oleo commixtus sicque mcdetur, Ignis quos laesit refrlgerat Loc mcdlcamcn» VIL SOLSEQUIUM. Solis sponsa gradu prlmo cum frijyore sicca \T. Cf. Api.l. Cap, CXI. 105 Confortat stomacliiim morsiim iiivat atqiic vencmim. Cuui myrrha mixtum mulicrum mcuslrua purgat, Et sic cudivam potata solct mcdicarc. VIII. SALIUiVCA. In primis siccae ^vradibus nam suut Saliuucae^ Fri{>us lucssc gradu narralur ncmpc sccuudo. Acj>roto capitl removct procul illa calorcs, Auribus infusus sanabit vulnera succus. Cortcx usta iuvat ct aceto mixta medclur Vcrrucas, quibus est auctor Galicnus et itcm Cum florcnt saliccs si cortice tunc spoliantur, Confortant oculos dcfcctos, daut mcliorcs Pomorum succus et frondincs Saliuncac, Potatus vetat hic partus striujyitque mcatus SaugHiinis et vera sunt omuia namque probata. IX. SARCOCOLLA. Sarcocolla calet etiam fit sicca probata, Intcrius morbos curat summa extcriusque, Viscosum flcgma iuvat, arteticos quoque sanat. Sciaticos simul hacc oculis medicabitur udis, Ophthalmos curat, oculorum pustula cedit Eius virtute, maculas de corpore tollit , Dc collo scrophas ung^uentis mixta fugabit. X. SAMBUCUS. Sunt gradibus primis sicci calidiquc secundis Sambuci; possunt contractos solvcre nervos Vm. Rantzovlus paR. 76, — IX. Apid. Cap. XXXI. m Ct mollcm stomacLum reildunt vomitumque vocantcs. Ilinc cataplasma facis mammis et apostuma curat. SamLuci scaLiem curant capitisque dolorcm Aperit et vulvam SamLux pridem male clausam, AuriLus infusus removet procul inde dolores, Si LiLitur, uecat ascarides, lumLricum necat idem^ Sacpc melancLolicis ct flcgmatis Lumida purg^at. CORRIGENDiV. Pag'. I. notar. lin, S corrige ct. „ 3. not. lin, 3. corr, dicere. „ 4. not. lin. 2. lejj. Bruscliius, „ 17. V. lOS. pone comma post rugas, „ „ not lin. 2. corr. tabulatc. „ 18. V. 150. lege demissa. „ 27, V. 342. leg. superaddare. „ 28. not. lin. 2. Icg, quae. „ 30, T. 419. pone comma post Mater in fine rerf, „ — not. lin. 5. leg. Plin. f, 70. uot, lin. 3, lcg, Bracunculus» ^ New York Botanical Garden Library QK83.W3 1834 gen Walahfrid Strabo/Walafridi Strabi Hortul 3 5185 00088 6463 [